Daha önce; “Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma” başlıklı 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 190. maddesinin 1. fıkrasının (a) bendinde yer alan “özel yer temini” konulu bir yazı yazmıştık, bu yazımızda ise 1. fıkrada yer alan diğer seçimlik hareketler değerlendirilecektir. İlk olarak, “Uyuşturucu veya Uyarıcı Maddenin Kullanılmasını Kolaylaştırmak İçin Özel Yer Temini” başlıklı yazımızı kaleme almıştık.
1. Uyuşturucu veya Uyarıcı Maddenin Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçuna Dair Genel Açıklamalar
TCK m.190/1’e göre; “Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak için; a) Özel yer, donanım veya malzeme sağlayan, b) Kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alan, c) Kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi veren, kişi, beş yıldan on yıla kadar hapis ve bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılır”.
Yasak madde kullanılmasının kolaylaştırılması suçunun faili herkes olabilir. Ancak suçun faili; doktor, diş doktoru, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticareti ile iştigal eden kişi olduğunda verilecek ceza yarı oranında artırılacaktır (TCK m.190/3). Kanun koyucu, bazı meslekleri icra edenler bakımından kolaylaştırma suçu ile ilgili nitelikli hale yer vermiştir.
Daha önce kaleme aldığımız; “Uyuşturucu veya Uyarıcı Maddenin Kullanılmasını Kolaylaştırmak İçin Özel Yer Temini” başlıklı yazıda, incelememize konu uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma suçuna ve bu suçun özel yer temini suretiyle işlenmesine dair açıklamalarda bulunmuştuk[1]. Bu yazımızda, suçun diğer seçimlik hareketlerinin ne anlama geldiği ve kapsamı değerlendirilecektir.
Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırmak suçu, üç farklı şekilde (özel yer, donanım veya malzeme sağlayarak, kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler alarak, kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi vererek) işlenebileceğinden, seçimlik hareketli bir suçtur. Seçimlik hareketlerden birisinin gerçekleştirilmesi, suçun oluşması için yeterlidir. Her üç seçimlik hareketin de suçu oluşturması için, failin, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırmak amacıyla hareket etmesi gerekir. Dolayısıyla; failin uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak isteyen kişi veya kişilere, bu maddelere ulaşmasını çabuklaştırması ve bu hususu güvenilir hale getirmesi gerekir. Yasak maddelerin kullanılmasının kolaylaştırılması halinde TCK m.190/1 gündeme gelir[2].
2. Donanım veya Malzeme Sağlama Fiili
Uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırma suçunda fail; diğer kişi veya kişilere yasak maddenin kullanılmaya hazır edilmesi, kullanılmasını/içilmesini kolaylaştırılması amacıyla birtakım özel araçlar temin etmektedir. Fail, üretilmiş yasak maddenin sadece kullanımını kolaylaştırmaktadır. Eğer failin hareketi, yasak maddenin meydana gelmesine, oluşmasına sebep oluyorsa (damıtma, sağma, karıştırma gibi) bu durumda TCK m.188 uyarınca uyuşturucu veya uyarıcı madde imal etme suçundan sorumlu tutulur.
Fail; uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanımını kolaylaştırmak için, başkalarına şırınga, yasak maddeyi sarmak için kağıt, serum lastiği gibi eşyayı temin etmesi halinde, malzeme sağlamak suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırma suçunu işler. Donanım; tesisat, belli bir işin sağlanmasına yardım eden araçların uygun yerlere döşenmesi veya döşenen bu araçların tümü olarak ifade edilmektedir[3]. Bu sebeple failin; bir sistem temin ederek veya kurarak yasak maddenin kullanımını kolaylaştırdığı durumda ise, donanım sağlamak suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırma suçu işlenmiş olur[4].
3. Kullananların Yakalanmalarını Zorlaştıracak Önlemler Alma Fiili
Fail; yasak madde kullanan kişilerin kolluk görevlileri tarafından yakalanmalarına engel olmak için birtakım önlemler aldığında veya yasak maddenin bu kişilerden alınan örneklerde tespit edilmemesi için özel işlemler yapıldığında uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırma suçunu işlemiş olur.
Fail, yasak madde kullanan kişiler üzerinde yapılacak incelemelerde, yasak maddenin tespit edilmesini engelleyecek tedbirler almaktadır. Örneğin; yasak madde kullanan kişilere bir ilaç veya serum vererek, kanda yasak maddenin tespitine engel olunmaktadır.
Belirtmeliyiz ki; TCK m.190/1-a’da yer alan özel yer temini suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddelerin kullanılmasının kolaylaştırılması suçunda fail, yasak madde kullanmak isteyen kişileri toplumdan izole etmekte, onların görünür olmamasını, gizlenmesini sağlamaktadır. Bu fiil aynı zamanda m.190/1-b kapsamında yakalanmayı önlemeye yönelik tedbir olarak değerlendirilse de, maddenin düzenleniş şeklinden anlaşıldığı üzere, failin, mekan sağlayarak yasak maddenin kullanılmasını kolaylaştırması TCK m.190/1-a; kullanıcılar üzerinde yasak maddenin tespit edilememesi amacıyla gerçekleştirilen fiiller ise TCK m.190/1-b kapsamında değerlendirilmelidir.
4. Kullanma Yöntemleri Konusunda Başkalarına Bilgi Verme Fiili
Fail, yasak maddeyi kullanmayı bilmeyen kişilere, yasak maddenin vücuda ne şekilde alınacağına, hangi ölçüde kullanması gerektiğine dair bilgi verdiği durumda uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının kolaylaştırılması suçunu işlemiş olur. Bununla birlikte, arkadaş arasında alelade bir konuşma sırasında bilgi verilmesi suçu oluşturmaz. Fail; diğer kişilerin yasak madde kullanacaklarını bilerek, kullanımlarını mümkün hale getirmek veya kolaylaştırmak için bilgi verdiği durumda, kullanma yöntemleri konusunda bilgi vermek suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının kolaylaştırılması suçu oluşmaktadır. Failin kullanma yöntemi dışında, yasak maddenin nereden temin edileceği, yasak maddenin nasıl üretildiği hakkında bilgi vermesi uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasını kolaylaştırma suçunu oluşturmaz. Failin, kullanma yöntemini açıkladığı yasak maddenin, bu kişiler tarafından kullanılmaması suçun oluşmasına engel değildir.
Suç, kullanım yöntemi hakkında bilgi verilmesi ile tamamlanır. Bu yönüyle suç teşebbüse elverişli gözükmemektedir. Yasak maddenin kullanılması yöntemleri konusunda hazırlık yapan, buna ilişkin bilgi ve belgeler hazırlayan, ancak daha kullanma yöntemleri konusunda başkasına bilgi vermeden yakalanan fail yönünden suça teşebbüsten bahsedilebilir. Bir başka görüşe göre; bunlar hazırlık hareketi olup, kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi verme suçunda netice harekete bitişik olduğundan, bilgi vermek için yapılan çalışma hazırlık hareketi ve bilgi verme anı ise suçun gerçekleştiği zaman olarak kabul edilmelidir. Kanaatimizce; henüz yöntemler konusunda bilgi verilmeden failin engellenmesi halinde suça teşebbüsten, bilgi verme ile ilgili yapılan ön çalışmalar ise hazırlık hareketleri kapsamında değerlendirilmelidir.
5. Sonuç Olarak
TCK m.190/1’de yasak maddenin kullanılmasını kolaylaştırmaya dönük bazı fiiller suç olarak düzenlemiştir. Bunlar sırasıyla; özel yer, donanım veya malzeme sağlamak, kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler almak, kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi vermek şeklinde ifade edilmektedir. Failin; sırf yasak maddenin kullanılmasını kolaylaştırmak için bir mekan temin ettiği durumda özel yer temini suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının kolaylaştırılması suçu, yasak madde kullanmak isteyen kişilere maddenin kullanılması için gereken araçları veya sistemi temin etmesi durumunda malzeme veya donanım sağlamak suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının kolaylaştırılması suçu, yasak madde kullanan kişilerin yakalanmaması veya yakalandıkları ihtimalde vücutlarından alınacak örneklerde yasak madde tespit edilmemesi için gerçekleştirdiği fiiller, yasak madde kullananların yakalanmalarını zorlaştıracak önlemler almak suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının kolaylaştırılması suçu ve yasak madde kullanmak isteyen kişilerin, bu maddeyi ne şekilde kullanacağı, maddenin etkisini göstermesi için neler yapması gerektiği gibi kullanma yöntemlerine dair konularında bilgi verildiği durumda da yasak maddenin kullanma yöntemleri konusunda başkalarına bilgi vermek suretiyle uyuşturucu veya uyarıcı maddenin kullanılmasının kolaylaştırılması suçunu işlemiş olur.
Her üç seçimlik fiilin ceza sorumluluğunu gündeme getirmesi için, failin yasak maddenin kullanılmasını kolaylaştırma saiki ile hareket etmesi gerekir. Bu saik, suçun oluşması ve failin cezalandırılması için zorunlu bir unsurdur. Saikin tespiti ise, somut olayın özellikleri, fiilin öncesinde ve sonrasındaki fail ve diğer kişilerin davranışları ile belirlenebilecektir.
Prof. Dr. Ersan Şen
Av. Alperen Gözükan
(Bu makale, sayın Prof. Dr. Ersan ŞEN tarafından www.hukukihaber.net sitesinde yayınlanması için kaleme alınmıştır. Kaynak gösterilse dahi makalenin tamamı özel izin alınmadan kullanılamaz. Ancak alıntılanan makalenin bir bölümü, aktif link verilerek kullanılabilir. Yazarı ve kaynağı gösterilmeden kısmen ya da tamamen yayınlanması şahsi haklara ve fikri haklara aykırılık teşkil eder.)
------------
[1] https://www.hukukihaber.net/uyusturucu-veya-uyarici-madde-kullanilmasini-kolaylastirmak-icin-ozel-yer-temini (Son erişim tarihi: 07.01.2026).
[2] Hasan Tahsin Gökcan-Mustafa Artuç, Türk Ceza Kanunu Şerhi, 4. Cilt, 2021, s.6655.
[3] https://sozluk.gov.tr/ (Son erişim tarihi: 07.01.2026).
[4] “Bu anlamda donanım kabul edilecek araç ve gereçlerin, madde kullanımını sağlamak bakımından daha kapsamlı, komplike, gelişmiş ve farklı birden fazla, ancak aynı amaca özgülenmiş araç ve gereçlerin bir araya gelerek oluşturduğu eşya/yapı/düzenek bütünü olduğunu ifade edebiliriz”. Özlem Yenerer Çakmut, “Uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını Kolaylaştırma suçu”, D.E.Ü. Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Durmuş TEZCAN’a Armağan, 2019, s. 3118.
