Elektronik satış uygulamaları, icra ve iflas hukukunda şeffaflık, eşitlik ve rekabet ilkelerini güçlendirmeyi amaçlayan önemli bir dönüşümü ifade etmektedir. Bununla birlikte, ihalenin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi teknik altyapıya bağımlılığı artırmış; bu durum teknik aksaklıkların hukuki niteliğini ihalenin geçerliliği bakımından tartışmalı hâle getirmiştir.
Elektronik Satış Portalı üzerinden yürütülen satışlarda teklif verme, artırma ve ihale sonucunun oluşumu tamamen dijital sistem üzerinden gerçekleşmektedir. Bu nedenle sistemin kesintisiz, güvenli ve erişilebilir şekilde çalışması yalnızca teknik bir gereklilik değil, aynı zamanda ihaleye katılma hakkının etkin kullanılabilmesi bakımından temel bir hukuki güvencedir.
Teknik aksaklıkların niteliği ve etkisi
Uygulamada karşılaşılan teknik aksaklıklar; sisteme giriş yapılamaması, teklif butonunun çalışmaması, sayfa donması, zaman senkronizasyon hataları veya teklifin sisteme iletilememesi gibi çeşitli şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Bu tür durumlar, yalnızca alıcı konumundaki isteklileri değil, aynı zamanda borçluyu ve ihale konusu malın malikini de doğrudan etkileyebilmektedir.
Zira rekabetin daralması veya tekliflerin sağlıklı şekilde oluşmaması, satış bedelinin düşük kalmasına yol açabilir. Bu durum borçlunun malvarlığının daha düşük bedelle paraya çevrilmesine, dolayısıyla borçlunun ekonomik menfaatlerinin zarar görmesine sebep olabilir. Aynı şekilde, ihale konusu malın malikinin de mülkiyet değerinin gerçek piyasa koşullarında oluşmaması nedeniyle zarar görmesi mümkündür.
Burada temel mesele, teknik arızanın varlığından ziyade rekabetin ve eşit katılım imkânının somut olayda ortadan kalkıp kalkmadığıdır.
İhalenin feshi bakımından değerlendirme
İhalenin feshi, icra hukukunda istisnai nitelikte bir yargısal denetim mekanizmasıdır. Bu bağlamda “İhalenin feshi denetimi, şekli bir iptal mekanizması değil; kamu düzenine ilişkin sınırlı bir yargısal kontroldür.”
Bu çerçevede Elektronik Satış Portalı’nda meydana gelen teknik aksaklıkların fesih sebebi olup olmayacağı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir.
Bu kapsamda;
Eğer teknik aksaklık;
* Bir veya birden fazla katılımcının teklif vermesini engellemişse,
* Rekabet ortamını daraltmışsa,
* İhale sonucunun oluşumunu ve özellikle satış bedelini etkilemişse,
* Borçlunun veya malikin malvarlığı değerinin gerçek karşılığını bulmasını engellemişse,
bu hususlardan en az birisinin gerçekleştiğinin teknik bilirkişi tarafından tespit edilmesi halinde ihalenin feshi sebebi oluşacaktır.
Buna karşılık, ihale sonucunu etkilemeyen, kısa süreli veya tamamen kullanıcı kaynaklı teknik problemler kural olarak fesih nedeni olarak kabul edilmemektedir.
İspat sorunu ve teknik inceleme
Teknik aksaklık iddialarında en önemli sorunlardan biri ispat meselesidir. Elektronik sistemlerin doğası gereği işlemler dijital kayıtlar üzerinden yürütüldüğünden, dışarıdan müdahale, sistem yoğunluğu ve kullanıcı hatası ayrımının yapılması çoğu zaman teknik uzmanlık gerektirir.
Bu nedenle, iddianın değerlendirilmesinde teknik bilirkişi incelemesi belirleyici rol oynamaktadır. Sistem log kayıtları, zaman damgalı veriler, sunucu kayıtları ve erişim raporları birlikte değerlendirilerek aksaklığın niteliği ortaya konulmaktadır.
Bununla birlikte, dijital ortamda gerçekleşen işlemlerin geriye dönük olarak tam ve eksiksiz biçimde tespit edilmesi her zaman mümkün olmadığından, ispat faaliyeti uygulamada önemli güçlükler içermektedir.
Sonuç
Elektronik Satış Portalı’nda meydana gelen teknik aksaklıklar, yalnızca alıcıların değil borçlunun ve ihale konusu malın malikinin de ekonomik menfaatlerini etkileyebilecek sonuçlar doğurabilmektedir.
Ancak her teknik aksaklık ihalenin feshi sebebi olarak kabul edilmemektedir. Bununla birlikte, yukarıda belirtilen durumların en az birinin gerçekleştiğinin teknik bilirkişi tarafından tespit edilmesi hâlinde, ihalenin eşitlik ve rekabet ilkeleri zedeleneceğinden ihalenin feshi sonucuna ulaşılması gerekecektir.
Bu çerçevede elektronik ihale sistemi, yalnız teknik bir platform değil; doğrudan kamu düzenine ilişkin denetime tabi, cebrî icra hukukunun adalet fonksiyonunu taşıyan bir mekanizma niteliğindedir.
