Bir sözleşmenin kurulabilmesi için tarafların karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanları gerekir. Bu irade beyanlarının ilki öneri (icap) olarak adlandırılır. Uygulamada pek çok uyuşmazlık, hangi davranışın veya açıklamanın icap sayılıp sayılmayacağı noktasında ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle öneri kavramının doğru anlaşılması, hem bireyler hem de şirketler açısından büyük önem taşır.
1. Sözleşmede Öneri (İcap) Kavramı
İcap Nedir?
İcap, bir sözleşmenin kurulması amacıyla yapılan ve kabul edildiği takdirde sözleşmeyi kurmaya elverişli olan irade beyanıdır. Öneri, karşı tarafa yöneltilmiş olmalı ve sözleşmenin esaslı unsurlarını içermelidir.
Önerinin Hukuki Niteliği
Öneri, tek taraflı bir hukuki işlemdir. Ancak kabul edilmesiyle birlikte iki taraflı bir sözleşme ilişkisi doğar. Bu nedenle öneri, belirli şartlar altında öneri sahibini bağlayıcı nitelik taşır.
2. Geçerli Bir Önerinin Şartları
Esaslı Unsurların Bulunması
Önerinin geçerli olabilmesi için sözleşmenin esaslı unsurlarını içermesi gerekir. Örneğin bir satış sözleşmesinde mal ve bedel; bir kira sözleşmesinde taşınmaz ve kira bedeli öneri içinde yer almalıdır.
Öneride Bağlanma İradesi
Öneri sahibi, kabul halinde sözleşme ile bağlanma iradesini açıkça veya örtülü olarak ortaya koymalıdır. Sadece bilgi verme veya pazarlık amacı taşıyan açıklamalar öneri sayılmaz.
Muhataba Yöneltilmiş Olma
Öneri, belirli bir kişiye veya belirli olmayan kişilere yöneltilebilir. Ancak muhataba ulaşmayan bir irade beyanı öneri niteliği taşımaz.
3. Sözleşmelerde Öneri Sayılan Haller
Yazılı ve Sözlü Öneriler
Öneri yazılı veya sözlü olarak yapılabilir. Yazılı öneriler ispat kolaylığı sağladığından özellikle ticari ilişkilerde tercih edilir.
Elektronik Ortamda Yapılan Öneriler
E-posta, internet sitesi veya elektronik platformlar üzerinden yapılan öneriler de hukuken geçerlidir. Elektronik önerilerde zaman ve ulaşma anı önemlidir.
Süreli ve Süresiz Öneriler
Süreli önerilerde öneri sahibi, belirlenen süre boyunca önerisiyle bağlıdır. Süresiz önerilerde ise makul süre esas alınır.
4. Sözleşmelerde Öneri Sayılmayan Haller
Davet (İcapta Davet)
İcapta davet, karşı tarafı öneri yapmaya çağıran açıklamalardır. Bunlar bağlayıcı öneri niteliği taşımaz. Örneğin “fiyat almak için bizimle iletişime geçin” ifadeleri icapta davet sayılır.
Reklamlar ve İlanlar
Kural olarak reklamlar ve ilanlar sözleşme önerisi değildir. Bunlar, geniş kitleleri öneri yapmaya davet eden açıklamalardır. Ancak istisnai durumlarda reklamlar öneri sayılabilir.
Fiyat Listeleri ve Kataloglar
Fiyat listeleri ve kataloglar da genellikle icapta davet olarak kabul edilir. Stok durumu ve diğer şartlar belirsiz olduğu için bağlayıcı öneri sayılmazlar.
5. Sözleşmede Önerinin Bağlayıcılığı ve Geri Alınması
Süreli Önerilerde Bağlayıcılık
Süreli önerilerde, öneri sahibi süre boyunca öneriiyle bağlıdır ve geri alamaz.
Süresiz Önerilerde Bağlayıcılık
Süresiz öneriler, makul süre boyunca bağlayıcıdır. Bu süre olayın özelliklerine göre belirlenir.
Önerinin Geri Alınması
Öneri, karşı tarafa ulaşmadan önce veya ulaşmasıyla aynı anda geri alınabilir. Ulaştıktan sonra geri alma kural olarak mümkün değildir.
6. Öneri ve Kabulün Uyuşmaması
Değişiklik İçeren Kabul
Öneriye ekleme veya değişiklik içeren kabul, yeni bir öneri yani karşı icap niteliğindedir.
Karşı Öneri (Karşı İcap)
Karşı tarafın yaptığı değişiklikler, aslında yeni bir öneri niteliğindedir ve yeni bir sözleşme sürecini başlatır. Karşı önerinin geçerli olması, diğer tarafın kabul etmesine bağlıdır. Bu konuyu bir sonraki yazımızda detaylı olarak ele alacağız.
