Taşınmazın bulunduğu yer asliye hukuk mahkemesinde ikame edilmesi gereken zorunlu geçit hakkı hakkı tesisi davaları komşuluk hukukundan kaynaklanmakta olduğundan zorunlu arabuluculuk yoluna tabi davalardandır. İkame edilecek davada, geçit hakkı ihtiyacı olan malik, kadastro yoluna ulaşmak için davayı en uygun güzergahın bulunduğu komşu taşınmaz malikine yöneltmelidir. Fakat geçit hakkı davalarında başlangıçta davacı tarafından en uygun güzergah öngörülemediğinden dava dilekçesinde talep edilen yer dışındaki güzergahlardan da geçit kurulması mümkündür. Bu sebeple, bu taşınmaz maliklerine dava açılışında husumet yöneltilmemiş olması kabul edilebilir bir yanılgıya dayandığından, dava sürecinde de davaya katılabilirler.
Geçit hakkı tesisi kişiye değil, taşınmaz lehine verilmektedir. Bu sebeple tapu kütüğüne geçit hakkının tescil edilmesi gerekmektedir. Yararına geçit hakkı kurulacak taşınmazın kullanım amacı da nazara alınarak bir aracın geçeceği genişlikte (genelde uygulamada 2.5- 3 m.) geçit hakkı tesisine karar verilmektedir. Geçit hakkı tesisi, davalı taşınmazı bölmeden, en az zarar görecek şekilde sağlanmalıdır.
Yükümlü taşınmaz malikine ödenmesi gereken bedel taşınmazın niteliği gereği gözetilerek uzman bilirkişiler aracılığı ile objektif kıstaslar esas alınarak belirlenmelidir. Bilirkişilerce tespit edilecek bedele davalı taşınmazda meydana gelen değer kaybı, taşınmaz üzerinde bulunan muhdesat, ağaç vb. bedeller eklenmelidir. Bu bedelin de hükümden önce depo ettirilmesi gerekmektedir. Geçit hakkı kurulması istemiyle açılan davalarda, davalı dava açılmasına sebebiyet vermediğinden yargılama giderlerinin davacı üzerine bırakılmalıdır. (14. H.D 2021/3749E)
Geçit hakkı davasında verilen ilam, İİK hükümlerine göre infaz edilir. İcra müdürlüğü tarafından geçit hakkı kurulmuş yerin taraflara gösterilmekte ve mülkiyet sahibi davalının kullanmasını engellemeden işaretleme yapılmaktadır.
Lehine geçit hakkı kurulan taşınmaz maliki geçit yerinin maliki sayılmamaktadır. Lehine geçit hakkı kurulan taşınmazın bir başkasına devredilmesi halinde geçit ittifakı yeni malik için de devam etmektedir zira hak tesisi kişiye değil, taşınmaz lehine verilmektedir ve herkese karşı ileri sürülebilir.
Zorunlu geçit hakkı yararlanan geçit hakkı sahibinin tek taraflı iradesiyle tapudan terkin edilebilir. Yine geçit hakkı sahibiyle, yükümlü taşınmaz sahibi tek kişide birleşirse hakkın terkini istenebilir. Yine yükümlü taşınmazın tapu kütüğünün silinmesi veya kamulaştırma yapılması neticesinde mülkiyet hakkı kaybolacağından terkin edilebilir. Yararlanan geçit hakkı sahibinin başka bir geçit edinmesi ve mevcut geçitin amacını ve işlevini yitirmesi dolayısıyla mahkeme kararına dayanılarak, sona erdirilebilir.
Av. Ali Anıl ÖZBAĞ
