Türkiye'de güzellik ve estetik sektörüne ilişkin son 10 yıllık yargı kararlarını, idari yaptırımları ve düzenleyici kurum uygulamalarını incelediğinizde dikkat çeken bir gerçek ortaya çıkıyor:
Birçok işletme, aslında sahip olmadığı bir hukuki statü üzerinden faaliyet göstermeye çalışıyor. Sorun da tam burada başlıyor. Sektördeki birçok yatırımcı hâlâ riski; cihaz kalitesi, personel performansı veya müşteri memnuniyeti ekseninde değerlendiriyor. Oysa son dönemde verilen mahkeme kararları ve idari yaptırımlar gösteriyor ki artık asıl risk operasyonel değil, yapısal.
Başka bir ifadeyle birçok işletme, kötü işlem yaptığı için değil, yanlış hukuki zeminde büyüdüğü için risk altında.
Sessiz Ama Çok Güçlü Bir Paradigma Değişimi Yaşanıyor
Uzun yıllar boyunca güzellik merkezleri hakkındaki uyuşmazlıkların önemli kısmı tüketici şikayetleriyle sınırlıydı. Bugün ise tablo farklı. Artık aynı olay;
- Tazminat davasına,
- Tüketici uyuşmazlığına,
- Reklam Kurulu yaptırımına,
- KVKK ihlaline,
- İdari para cezasına,
- Hatta ceza soruşturmasına
aynı anda konu olabiliyor. Bu değişimin temel nedeni, mahkemelerin ve düzenleyici kurumların sektöre bakış açısının değişmiş olması. Denetim mekanizması artık sadece yapılan işleme değil;
- işletmenin kullandığı dile,
- verdiği vaatlere,
- sosyal medya paylaşımlarına,
- kullandığı unvanlara,
- onam süreçlerine,
- veri işleme yöntemlerine
odaklanıyor. Risk artık işlem odasında başlamıyor. Risk çoğu zaman Instagram paylaşımında başlıyor.
Yargının Verdiği Mesaj Çok Net: Yetki Sınırları Esniyor Değil, Daralıyor
İncelenen kararların önemli bir bölümünde ortak bir yaklaşım dikkat çekiyor:
Mahkemeler ve idari otoriteler, güzellik merkezi ile sağlık kuruluşu arasındaki sınırı giderek daha katı yorumluyor. Geçmişte uygulamada tolere edilen birçok alan bugün yaptırım konusu haline geliyor. Özellikle;
- botulinum toksin uygulamaları,
- dolgu işlemleri,
- mezoterapi,
- PRP,
- tıbbi lazer uygulamaları
bakımından yalnızca işlemi yapan kişinin unvanı değil, işlemin yapıldığı yerin hukuki niteliği de sorgulanıyor. Bu nedenle sektörde sık duyulan:
"Doktorumuz var." savunması çoğu zaman tek başına yeterli görülmüyor. Çünkü sorun yalnızca işlemi kimin yaptığı değil, işlemin hangi hukuki çatı altında sunulduğu.
Sektörün En Büyük Yanılgısı: Onam Formunun Koruyucu Kalkan Olduğunu Sanmak
Yargı kararlarında en sık karşılaşılan savunmalardan biri şu:
"Hasta onam formunu imzaladı."
Ancak son yıllardaki yaklaşım bunun tek başına yeterli olmadığını gösteriyor. Mahkemeler artık imzanın varlığına değil;
- bilgilendirmenin içeriğine,
- risklerin açıklanıp açıklanmadığına,
- hastanın gerçekten anlayıp anlamadığına,
- yabancı hastalarda dil bariyerinin nasıl aşıldığına
bakıyor. Özellikle sağlık turizmi kapsamında gelen yabancı hastalar açısından bu konu çok daha kritik hale gelmiş durumda. Birçok dosyada uyuşmazlık operasyonla değil, operasyon öncesindeki iletişim süreciyle başlıyor.
Yeni Risk Alanı: Sosyal Medya
Sektördeki en büyük hukuki dönüşümün sosyal medya alanında yaşandığını düşünüyorum. Çünkü bugün birçok dava dosyasında;
- Instagram reklamları,
- WhatsApp yazışmaları,
- öncesi-sonrası görseller,
- influencer iş birlikleri,
- hasta yorumları
delil olarak kullanılıyor. Geçmişte pazarlama faaliyeti olarak görülen birçok paylaşım, bugün mahkeme dosyasında "taahhüt" olarak yorumlanabiliyor. Özellikle sonuç garantisi çağrışımı yapan ifadeler, ileride açılacak davalarda işletmenin aleyhine güçlü deliller yaratabiliyor.
Önümüzdeki 5 Yılın En Büyük Hukuki Gündemi: Uyum Yönetimi
Kararlardan çıkan tablo gösteriyor ki sektör artık yalnızca operasyon yönetimiyle büyüyemez. Önümüzdeki dönemde rekabet avantajı sağlayacak unsur;
· en yeni cihaz,
· en büyük merkez,
· en yüksek reklam bütçesi değil.
Bunların yanında;
- hukuki uyum sistemleri,
- veri koruma süreçleri,
- reklam denetimi,
- hasta iletişim standartları,
- işlem bazlı onam mekanizmaları,
- risk yönetimi prosedürleri
belirleyici hale gelecek.
Sonuç
Son 10 yılın kararlarını birlikte değerlendirdiğimizde ortaya çıkan tablo oldukça açık. Güzellik sektöründe en büyük tehdit kötü niyetli rakipler değil. En büyük tehdit, değişen hukuki gerçekliğin hâlâ eski kurallarla yönetilmeye çalışılması. Bugün birçok işletme aslında dava riski taşıyan işlemler yaptığı için değil; bu riskleri kurumsal olarak yönetmediği için kırılgan durumda. Sektörde sürdürülebilir büyüme artık yalnızca müşteri kazanmakla değil, hukuki riskleri sistematik biçimde yönetebilmekle mümkün.
Av. Fatma TOKAT
