GİRİŞ
Eşya nakliyesi yapmak isteyen kişi, taşıma işiyle doğduran ilgilenmek yerine bilgi, tecrübe ve zaman açısından bu işi uzmanına bırakmayı tercih eder.[1] Taşıma işleri komisyoncusu, Türk Ticaret Kanunu’nun 917-930. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Bu hükümler çerçevesinde, taşıma işleri komisyoncusu kural olarak eşya taşıtılması borcu altına girer. Ancak Türk Ticaret Kanunu madde 926 uyarınca taşıma işleri komisyoncusu, taşıma işini üstlenebilir. Taşıma işleri komisyoncusunun; taşıma işini üstlenmesi halinde, hak ve yükümlülükleri taşıyıcının tabi olduğu hükümlere göre belirlenir.
TANIMLAR
Eşyanın taşıtılması için görevlendirilen kişi, taşıma işleri komisyoncusu olarak adlandırılır. Türk Ticaret Kanunu madde 850’de taşıyıcı; taşıma sözleşmesiyle eşya veya yolcu taşıma işini yahut ikisini birlikte üstlenen kişi olarak tanımlanmıştır. Eşya, her türlü yükü kapsar niteliktedir. Taşıma sözleşmesiyle taşıyıcı, eşyayı varma yerine götürme ve orada gönderilene teslim etme yahut yolcuyu varma yerine ulaştırma borcu altına girer. Sözleşmenin diğer tarafı olan gönderici (eşya taşımada) veya yolcu (yolcu taşımada) taşıma ücreti borcu altına girer. Taşıma işleri ticari işletme faaliyetidir.
Eski Türk Ticaret Kanunu madde 808 fıkra 1’de taşıma işleri komisyoncusu, ücret karşılığında kendi namına ve bir müvekkil hesabına eşya taşıtmayı iş edinmiş kişi olarak tanımlanmıştır.[2] Türk Ticaret Kanunu madde 917’de taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesi ile taşıma işleri komisyoncusunun eşya taşıtmayı üstlendiği belirtilmiştir. Sözleşmenin diğer tarafı ise (gönderen) ücret ödemeyi üstlenir. Taşıma işleri komisyonculuğu bir ticari işletme faaliyetidir.
TAŞIMA İŞLERİ KOMİSYONCUSUNUN TAŞIYICI SAYILDIĞI HALLER VE HUKUKİ NİTELİĞİ
Türk Ticaret Kanunu madde 926 uyarınca, taşıma işleri komisyoncusu; eşyanın taşınmasını bizzat üstlenebilir. Bu hakkın kullanılmasıyla taşıma işleri komisyoncusu, taşımadan doğan haklar ve yükümlülükler yönünden taşıyıcı veya taşıyan sayılır.
Taşıma işleri komisyoncusu; taşıyıcı adına taşımı işini görmüşse, taşıyıcı adına taşıma sözleşmesi yapmışsa ve taşıyıcının yetkisiyle hareket etmişse taşıyıcı sayılır.
Taşıma işleri komisyoncusu, taşıma işini üstlenme hakkını kullandığında, taşıma sözleşmesini kendisiyle yapmış gibi olur, zira taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesiyle taşıyıcı ile sözleşme yapmayı taahhüt edilir. Konuya ilişkin bir görüşe göre, taşıma işleri komisyoncusunun, sözleşmeyi kendisiyle yapıyor gibi olması değiştirici yenilik doğuran hakkın kullanılmasıdır.[3] Diğer bir görüşe göre; taşıma işini, taşıma işleri komisyoncusunun üstlenilmesi, taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinin özel bir ifa türüdür.[4] Zira taşıma işleri komisyoncunun taşıma işini üstlenmesi, sahip olunan haklar farklı olup kaynağını taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinden alır.[5]
TAŞIMA İŞLERİ KOMİSYONCUSUNUN TAŞIYICI SAYILMASININ SONUÇLARI
Taşıma işleri komisyoncusunun, taşıyıcı sayıldığı hallerde dahi taşıma işleri komisyonculuğu sözleşmesinden doğan hak ve yükümlülükleri devam eder.
Türk Ticaret Kanunu madde 926 uyarınca; taşıma işleri komisyoncusunun taşıma işini üstlenmesi halinde taşıma işleri komisyoncusu taşıyıcı veya taşıyan sayılır. Bu bağlamda “komisyonculuk sözleşmesinden kaynaklanan yükümlülüklerin ihlâli hâlinde taşıma işleri komisyonculuğuna ilişkin hükümler uygulanır. Taşımayla doğrudan bağlantılı olarak yerine getirilmesi gereken tüm faaliyetler ise, taşımanın gerçekleştirildiği türe ilişkin hükümlere tâbidir.”[6].
Ticaret Kanunu madde 926’da, taşıma işini üstlenen taşıma işleri komisyoncusunun; komisyonculuk faaliyetine ek olarak olağan taşıma ücretini de talep edebileceği düzenlenmiştir. Türk Ticaret Kanunu madde 920 uyarınca; taşıma işleri komisyonculuğundan doğan ücret hakkı, eşyanın, taşıyıcıya veya taşıyana teslimi üzerine muaccel olur. Taşıma işleri komisyoncusunun taşımayı üstlenmesi halinde, taşıma işleri komisyoncusunun taşıma başlamasından bağımsız olarak taşıma işleri komisyonculuğundan doğan ücret hakkı talep edilebilir niteliktedir. Taşıma ücreti ise Türk Ticaret Kanunu madde 870 fıkra 1 uyarınca; eşyanın gönderilene teslim edilmesiyle muaccel olur.
SONUÇ
Taşıma işleri komisyoncusu bazı istisnalar hariç taşıma işinden sorumlu değildir. Taşıma işleri komisyoncusu Türk Ticaret Kanunu madde 926’da öngörülen hakkı kullanarak taşıma işini üstlenebilir. Bu halde, taşıma işleri komisyoncusu taşıyıcı veya taşıyan kabul edilir ve hak ile yükümlülükler bu çerçevede doğar. Taşıma işinin yerine getirilmesi sırasında sorumluluk, Türk Ticaret Kanunu madde 928’e göre değil, taşıyıcıya ilişkin hükümlere göre şekillenir. Taşıma işleri komisyonculuğundan doğan sorumlulukta ise taşıma işleri komisyonculuğuna ilişkin hükümler uygulanır.
KAYNAKÇA
AKDENİZ, Umut: “Taşıma İşleri Komisyoncusunun Taşıma İşini Üzerine Alınması ve Bunun Hukuki Sonuçları,” İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.IV, S.2, 2013, s.181-204.
ARKAN, Sabih: “Taşıma İşleri Komisyoncusunun Borçlarını ve Sorumluluğunu Düzenleyen Hükümler”. Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XXXVII, S.1, 1980, 313-326.
TUHR, Andreas von: Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı, C:I-II, Çev. Cevat Edege, Ankara, 1983.
BECKER, H.; İsviçre Borçlar Kanunu Şerhi, Çeşitli Sözleşme İlişkileri, Çev. Suat Dura, Bern, 1934.
--------------
[1] Umut Akdeniz, “Taşıma İşleri Komisyoncusunun Taşıma İşini Üzerine Alması ve Bunun Hukuki Sonuçları”, İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Temmuz 13, 2016, s.183.
[2] Sabih Arkan, “Taşıma İşleri Komisyoncusunun Borçlarını ve Sorumluluğunu Düzenleyen Hükümler”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Mayıs 1, 1980, s.313.
[3] Bu yönde bakınız: TUHR, Andreas von, Borçlar Hukukunun Umumi Kısmı, C:III, Çev. Cevat Edege, Ankara, 1983, s.24.
[4] Bu yönde bakınız: BECKER, H.; İsviçre Borçlar Kanunu Şerhi, Çeşitli Sözleşme İlişkileri, Çev. Suat Dura, Bern, 1934, Art.436, 3.
[5] AKDENİZ, s.186.
[6] AKDENİZ, s.194.
