Dijital iletişim araçlarının gündelik hayatın merkezine yerleşmesiyle birlikte hukuk düzeni elektronik ortamlarda üretilen verilerin doğruluğunu ve bütünlüğünü koruma ihtiyacıyla karşı karşıya kalmıştır. İnternet ortamında yayımlanan içeriklerin ani biçimde değişebilmesi ya da tamamen ortadan kaldırılabilmesi, delil elde etme süreçlerinde ciddi zorluklara yol açmaktadır. Özellikle sosyal medya paylaşımları, elektronik yazışmalar, çevrim içi mesajlaşmalar ve web sitelerinde yer alan veriler süreklilik göstermemekte ve çoğu zaman taraflar arasındaki uyuşmazlık konusu henüz ortaya çıkmadan değişikliğe uğrayabilmektedir. Bu nedenle elektronik verilerin belirli bir zamanda hangi içerikte bulunduğunun tespit edilmesi, dijital delil hukuku bakımından önem arz eden bir zorunluluk haline gelmiştir. Noter onaylı E Tespit kurumu, bu gereksinimi karşılayabilen en işlevsel hukuki mekanizmaların başında gelmektedir.

1. E-Tespitin Normatif Temelleri ve Hukuki Dayanağı

E Tespit kurumu, 1512 sayılı Noterlik Kanunu’na 2016 yılında eklenen 198 A maddesi ile pozitif mevzuata dahil olmuştur. Söz konusu madde, noterlerin elektronik ortamda bulunan her türlü veri, görüntü ya da belgenin tespit işlemini gerçekleştirebileceğini açık biçimde düzenlemektedir. Noterlik İşlemlerinin Elektronik Ortamda Yapılması Hakkında Yönetmelik ise bu hükmün uygulama esaslarını somutlaştırarak işlemin teknik boyutlarını belirler. Böylelikle dijital verilerin tespitine ilişkin yetki ve prosedür yasal bir çerçeveye kavuşmuştur.

Noterlik Kanunu’nun 162. maddesi noterlerin yaptıkları işlemlerden kusursuz sorumluluk esasına göre sorumlu tutulduğunu ortaya koyar. Bu hüküm E Tespit tutanağının hukuki niteliğini güçlendiren temel kaynaklardan biridir. Noter kamu görevlisi sıfatı taşıdığı için düzenlediği tutanak resmi senet niteliğindedir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 204. maddesi resmi belgelerde yer alan olguların aksi ispat edilinceye kadar geçerli olduğunu ifade eder. Bu nedenle E Tespit tutanağı yalnızca delil başlangıcı değil aynı zamanda bağlayıcı nitelikte bir ispat aracıdır.

2. Dijital Delilin Korunmasında E-Tespitin İşlevi

Dijital delillerin zamana bağlı kırılgan niteliği, E Tespiti birçok hukuki uyuşmazlıkta zorunlu kılmaktadır. İhlal içeren bir paylaşım silindiğinde ya da değiştirilerek yeni bir içerikle ikame edildiğinde, içeriğin önceki halinin ispatı çoğu zaman sadece noter tespiti ile mümkün olmaktadır. E Tespit işlemi, dijital delilin tespit edildiği an itibarıyla korunmasını sağlar ve değişime açık yapıları hukuki güvence altına alır. Sosyal medya paylaşımlarının çok kısa süre içinde değiştirilebildiği düşünüldüğünde, kişilik hakkı ihlali oluşturan içeriklerde E Tespit süreci gecikmeksizin başlatılmalıdır. Ticaret alanında ise haksız rekabet oluşturan uygulamalar, izinsiz marka kullanımları ya da tüketiciyi yanıltan bilgiler çoğu zaman elektronik ortamda sergilenmektedir. Bu verilerin daha sonra değiştirilmesi ihtimali nedeniyle E Tespit ticari uyuşmazlıklarda etkin bir delil toplama aracı haline gelmektedir.

Telif hakkı ihlallerinde de durum benzerdir. Web sitelerindeki izinsiz kopyalamalar, video içerikleri veya dijital sanat eserleri üzerinde gerçekleştirilen ihlaller çoğu zaman anlık tespit edilmediği takdirde delil niteliğini yitirmektedir. Bu nedenle E Tespit süreci telif hukukuna ilişkin davalarda erken aşamada başvurulması gereken temel araçlardan biridir. Aile hukuku uyuşmazlıklarında sosyal medya davranışlarının ve dijital iletişimlerin delil niteliği taşıması nedeniyle yine E Tespit kurumu önemli bir işlev görür. Boşanma, velayet ve nafaka davalarında tarafların çevrim içi paylaşımları ispat yükünün yerine getirilmesinde yardımcı olabilmektedir. İş hukukunda ise yazılı talimatlar, e posta kayıtları ve çevrim içi kurumsal iletişimler işçi ya da işveren lehine değerlendirilebilecek önemli dijital delillerdir.

3. E-Tespit Sürecinin Aşamaları

E Tespit iki aşamalı bir süreçtir. İlk aşama Türkiye Noterler Birliği portalı üzerinden yapılan elektronik tespittir. Bu aşamada kullanıcı e devlet aracılığıyla sisteme giriş yapar ve tespit edilmesini istediği adresi sisteme tanımlar. Sistem belirli sınırlar dahilinde işlem yapılmasına izin verir. On dakikalık oturum süresi, en fazla on ekran görüntüsü ve en çok bir dosya indirme hakkı bu sınırların başında gelir. Dosya boyutunun beş megabaytı aşması mümkün değildir. Bu teknik sınırlar tespitin kapsamını belirler ve kullanıcıdan doğru planlama bekler.

İkinci aşama noter onayıdır. Online tespit işlemi tek başına hukuki sonuç doğurmaz. Noter başvuru numarası üzerinden elektronik kaydı inceler, verilerin doğruluğunu kontrol eder ve resmi tutanağı düzenler. Noter tarafından imzalanıp mühürlenen bu belge artık resmi senet niteliği taşır. Bu aşama E Tespitin hukuki değer kazanmasını sağlayan en kritik noktadır.

4. Mahkemelerde E-Tespit Tutanağının İspat Değeri

E-Tespit tutanaklarının mahkemelerdeki ispat gücü yüksek seviyededir. Resmi senet niteliği nedeniyle içerikte yer alan olguların doğruluğu karine olarak kabul edilir. Taraflar bu kayıtların gerçek dışı olduğunu iddia ediyorsa ispat yükü iddia eden tarafa aittir. Bu yapı dijital delil hukukunda önemli bir kolaylık sağlar çünkü dijital içeriklerin manipüle edilmesi her zaman mümkündür ve delil tartışmalarını artırır. E Tespit bu tartışmaların büyük bir kısmını ortadan kaldırır.

Hukuk yargılamasında kişilik hakkı ihlali oluşturan paylaşımlar, haksız rekabet davaları ve telif hakkı uyuşmazlıkları bakımından E-Tespit tutanakları sıklıkla delil olarak kullanılmaktadır. Aile hukuku uyuşmazlıklarında eşlerin sosyal medya paylaşımları ya da ekonomik durumu gösteren dijital izler E-Tespit yoluyla hukuki koruma altına alınır. İş hukukunda mobbing iddiaları ya da işveren talimatları gibi dijital veriler noter tespiti ile ispatlanabilir niteliğe kavuşur.

Ceza yargılamasında deliller serbestçe değerlendirilmekle birlikte dijital içeriğin doğruluğunun tartışmalı hale gelmemesi için E-Tespit raporu büyük önem taşır. Savcılıklar özellikle hakaret ve tehdit suçlarında E-Tespit tutanağının şikayet dilekçesine eklenmesini tercih eder çünkü bu sayede delilin güvenilirliği büyük ölçüde sağlanır.

5. Teknik ve Uygulama Sınırlamaları

E Tespit sisteminin bazı yapısal sınırlamaları bulunmaktadır. On dakikalık işlem süresi geniş kapsamlı web sitelerinin tamamını kayıt altına almak için her zaman yeterli değildir. On ekran görüntüsü sınırı uzun içeriklerde eksik belgelemeye neden olabilir. Beş megabaytlık dosya sınırı ise büyük hacimli video ya da belgelerin tespitini imkansız hale getirir. Ayrıca bazı web sitelerine erişim engeli getirilmiş olabilir ya da belirli güvenlik duvarları tespit işlemini zorlaştırabilir. Bu nedenle E Tespit sürecinde doğru planlama hayati önem taşır.

Uygulamada karşılaşılan yaygın hatalardan biri online tespit sonrasında noter aşamasına gidilmemesidir. Başvuru numarasının alınmış olması tek başına hukuki değer yaratmaz. Yanlış URL adresinin girilmesi de tespit tutanağının geçersizliğine yol açabilir. Özellikle sosyal medya içeriklerinde doğrudan bağlantının kullanılması gerekir. Zamanlama hataları ise en önemli risk alanlarından biridir çünkü dijital içerik çok kısa sürede silinebilir veya değiştirilebilir. Bu nedenle E Tespit çoğu zaman aciliyet gerektiren bir işlemdir.

6.Sonuç

Noter onaylı E Tespit kurumu, dijital delillerin korunması ve hukuki süreçlerde kullanılabilir hale getirilmesi bakımından çağdaş hukuk sisteminin önemli araçlarından biridir. Elektronik içeriklerin değişime açık doğası dikkate alındığında E Tespit, delil güvenliği açısından vazgeçilmez bir yöntemdir. Resmi senet niteliği taşıyan tespit tutanağı mahkemelerde yüksek ispat gücüne sahiptir ve dijital içeriklerin zaman içinde maruz kaldığı değişikliklere karşı kesin koruma sağlar.

Özellikle sosyal medya kaynaklı uyuşmazlıklarda, ticari rekabete ilişkin ihlallerde, telif hakkı davalarında, aile hukuku süreçlerinde ve iş hukuku bağlamında ortaya çıkan dijital delillerin güvenilir biçimde korunması için E Tespit kurumu etkin bir araç olarak kullanılmalıdır. Dijitalleşmenin sürekli gelişmesi göz önüne alındığında E Tespitin gelecek yıllarda daha da önem kazanacağı ve uygulama alanının genişleyeceği söylenebilir.

Av. Muhammed Ali YİĞİT