"İçtihat Metni"

T.C.
D A N I Ş T A Y
SEKİZİNCİ DAİRE
Esas No : 2025/4955
Karar No : 2025/8755

TEMYİZ İSTEMİNDE BULUNANLAR
DAVALI : 1-... Genel Müdürlüğü
VEKİLİ : Av. ...

(DAVALI YANINDA MÜDAHİL) : 2- ... Mad. San. ve Tic. A.Ş.
VEKİLİ : Av. ...

KARŞI TARAF (DAVACILAR) : 1- ...
2- ...
VEKİLİ : Av. ...

İSTEMİN KONUSU : ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... gün ve E:..., K:... sayılı kararının, temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.

YARGILAMA SÜRECİ :
Dava konusu istem: Davacılar tarafından, Kütahya ili, Domaniç ilçesi, ... Beldesi hudutları dahilinde bulunan İR:... ruhsat numaralı 99,77 hektarlı saha için düzenlenen II. Grup Maden (Mermer) işletme ruhsatının iptali istenilmiştir.

İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: ... İdare Mahkemesince verilen ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararda; davaya konu edilen işletme ruhsatının verildiği alanla ilgili olarak (İR:... ruhsat numaralı sahadaki mermer ocağı projesine ilişkin) Kütahya Valiliği'nin ... tarih ve ... sayılı işlemiyle "Çevresel Etki Değerlendirilmesi Gerekli Değildir" kararı verildiği, söz konusu kararın iptali istemiyle Mahkemelerinin E:... sayılı dosyasında açılan davada 20/10/2022 tarihinde mahallinde yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi yapıldığı ve mermer işletme alanıyla ilgili olarak, nihai proje tanıtım dosyası rapor içeriğinin eksik ve yetersiz olduğu, söz konusu faaliyetin, toprakta, suda ve havada sebebiyet vereceği kalıcı etkiler nedeniyle çevreyi kirletebileceği, buna rağmen çevreyi korumaya dönük önleyici önlemlerin ortaya konulamadığı, tespit olunan eksikliklerin çevre ve insan sağlığına var olan olumsuz etkilerinin, işletme süreci boyunca devam edeceği; diğer taraftan, maden işletme izni verilen dava konusu sahada, maden işletme faaliyetlerinin ormancılık çalışmaları açısından sakınca oluşturduğu, bu alanların orman yangını nedeniyle korunması gerekli alanlarda kaldığı, sahanın yanında veya bitişiğinde maden faaliyeti yapılmış bir alanın bulunulmadığı, bahse konu sahada yapılacak dava konusu faaliyetlerin orman bütünlüğünü etkileyeceği, çevreye ve insan sağlığına zararının kaçınılmaz olduğu hususlarının tespit edildiği anlaşılmakla, proje kapsamında yapılması planlanan mermer ocağının çevresel etkileri, alanın niteliğine, tarım ve orman alanlarına, su kaynaklarına, biyolojik çeşitliliğe ve orman yangınından etkilenmiş yörelere etkileri ile proje tanıtım dosyasının saha gerçeklerine ve maden işletim tekniğine uyumlu olmadığı dikkate alındığında, dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.

Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: İstinaf başvurusuna konu kararın hukuka ve usule uygun olduğu ileri sürülen iddiaların söz konusu kararın kaldırılmasını sağlayacak nitelikte görülmediği belirtilerek 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 45. maddesinin 3. fıkrası uyarınca istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.

TEMYİZ EDENLERİN İDDİALARI : Davalı idare tarafından, maden sahasında üretim faaliyetlerine başlanabilmesi için işletme ruhsatının yanında işletme izninin de alınması gerektiği, işletme izni alınabilmesi için ruhsat sahibince Maden Kanunu'nun 7. maddesinde sayılan izinlerin temin edilmesi gerektiği, iptaline karar verilen S:... sayılı işletme ruhsatını uhdesinde bulunduran müdahil ... Madencilik San. Tic. A.Ş. nin maden arama döneminin tamamlanması ile öngörülen şartları yerine getirerek dava konusu işletme ruhsatını almaya hak kazandığı, çevresel sebeplerle işletme ruhsatı düzenlenmesi işlemine karşı dava açılmasında hukuki yarar bulunmadığı, bir maden sahası için işletme ruhsatı düzenlenebilmesi için ÇED iznine ihtiyaç bulunmadığı, işletme ruhsatının düzenlenmesinden itibaren belirli süre içerisinde ve nihayet ruhsat süresinin sonuna kadar ÇED izni, mülkiyet izni ve diğer izinlerin alınmaması veya ruhsat sahiplerince mevzuatta öngörülen ruhsat hukukuna aykırılıkların gerçekleştirilmesi halinde ruhsatın iptal edilebileceği, çevresel etki değerlendirmelerinin, işletme ruhsatının değil işletme izninin zorunlu unsuru olduğu, dava konusu işlemde hukuka aykırı bir yön bulunmadığından iptalini gerektirecek hiçbir neden olmadığı; Davalı idare yanında müdahil tarafından, usule ilişkin olarak; davanın süresinde açılmadığı, davacıların işbu davayı açmakta hukuki yararının bulunmadığı, esasa ilişkin olarak ise; yasal mevzuat uyarınca tüm yükümlülüklerin yerine getirildiği ve davalı idarece işletme ruhsatı düzenlendiği, 3213 sayılı Maden Kanunu'nun 7. maddesinde öngörülen orman izni, ÇED izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı gibi izinlerin işletme ruhsatının düzenlenmesinden sonraki aşamalara ilişkin olduğu, bu nedenle işletme ruhsatının düzenlenmesine ilişkin süreç bakımından söz konusu hususların değerlendirme konusu olamayacağı, işletme ruhsatı ve işletme izninin birbirinden ayrı hukuki durumlar olup ÇED iznine karşı açılan davada alınan bilirkişi raporunun işletme ruhsatına ilişkin açılan davada hükme esas alınamayacağı, işbu davada işletme izni ve işletme ruhsatının birbirine karıştırıldığı, ÇED iznine dayanılarak işletme ruhsatının iptalinin mümkün olmadığı, işletme ruhsatının temelinin ÇED izni olmadığı, dava konusu sahada madencilik faaliyetinin yapılmasında kamu yararının bulunduğu, proje tanıtım dosyasında çevrenin korunması için alınan tüm önlemlere ayrıntılı şekilde yer verildiği, bekletici mesele yapılan dosyaya sunulan uzman raporlarında da gerekli ve yeterli önlemlerin alındığı yönünde görüş bildirildiği ileri sürülmektedir.

KARŞI TARAFIN SAVUNMALARI : Davacılar tarafından, savunma verilmemiştir.

DANIŞTAY TETKİK HÂKİMİ ...'İN DÜŞÜNCESİ : Temyiz istemlerinin kabulü ile Bölge İdare Mahkemesi kararının bozulması gerektiği düşünülmektedir.

TÜRK MİLLETİ ADINA
Karar veren Danıştay Sekizinci Dairesince, dosya tekemmül ettiğinden davalı yanında müdahil şirketin yürütmenin durdurulması istemi hakkında ayrıca bir karar verilmeksizin işin gereği görüşüldü:

İNCELEME VE GEREKÇE:
MADDİ OLAY :
Kütahya ili, Domaniç ilçesi, ... Beldesi hudutları dahilinde bulunan İR:... ruhsat numaralı 99,77 hektarlı saha için müdahil şirket tarafından maden işletme ruhsat talebinde bulunulması üzerine, izin talebi ... tarihli ve ... sayılı komisyon kararıyla uygun bulunarak II. Grup Maden (Mermer) işletme ruhsatı 10 yıllık olarak düzenlenmiştir.
Orman Genel Müdürlüğünün 18/08/2021 tarihli işlemi ile maden sahasına isabet eden 167.370,59 m2'lik alan için maden işletme ve altyapı tesis alanı için 02/03/2030 tarihine kadar izin verilmiştir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından 27/08/2021 tarihli işlemi ile söz konusu maden sahası için "Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir" belgesi düzenlenmesi sonrasında bu işlem iptali için açılan davada için ... İdare Mahkemesinin ... tarihli E:..., K:... sayılı kararı ile işlemin iptaline karar verilmiş ve temyiz aşamasında ise Danıştay Dördüncü Dairesi tarafından 12/10/2023 tarih ve E:2023/11965, K:2023/5442 sayılı karar ilk derece mahkemesi kararının onanmasına karar verildiği görülmüştür.
Davacılar tarafından müdahil şirket uhdesinde bulunan işletme ruhsatının iptali istemiyle de bakılan dava açılmıştır.

İLGİLİ MEVZUAT:
3213 sayılı Maden Kanunu'nda "İşletme Ruhsatı" İşletme faaliyetlerinin yürütülebilmesi için verilen yetki belgesi olarak; "İşletme İzni" Bir madenin işletmeye alınabilmesi için izin olarak tanımlanmıştır.

Aynı Kanun'un (dava konusu işlem tarihindeki haliyle) 24. maddesinin 7164 sayılı Kanun ile değişik birinci fıkrasında, "İşletme ruhsatı taleplerinde, I. Grup (b) bendi ve II. Grup (a) ve (c) bendi madenler için ihale bedelinin yatırılmasından itibaren iki ay içinde, diğer maden grupları için arama ruhsat süresi sonuna kadar, 6183 sayılı Kanunun 22/A maddesi kapsamında vadesi geçmiş borcunun bulunmaması şartıyla Genel Müdürlüğün bütçesine gelir kaydedilmek üzere işletme ruhsat taban bedeli ve işletme ruhsat bedeli yatırılarak, yetkilendirilmiş tüzel kişilerce maden mühendisinin sorumluluğunda hazırlanmış işletme projesi ve bu projenin uygulanabilmesi için gerekli olan mali yeterliliğine ilişkin belgelerin ve aktif edilmiş tebligata esas kayıtlı elektronik posta adresinin (KEP) veya kurumsal elektronik tebligat sistemi (e-Tebligat) adresinin ruhsat sahibi tarafından Genel Müdürlüğe verilmesi zorunludur. Aksi hâlde talep reddedilir ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Projedeki teknik eksiklikler iki ay içerisinde Genel Müdürlük tarafından ruhsat sahibine bildirilir, eksiklikler yapılan bildirimden itibaren üç ay içinde tamamlanır. Eksikliklerini verilen sürede tamamlamayanlara 31.054 TL idari para cezası uygulanarak süre üç ay daha uzatılır. Bu süre sonunda projedeki teknik eksiklikleri tamamlamayanların talepleri kabul edilmez ve ilgili saha ihalelik saha konumuna getirilerek ihale yolu ile ruhsatlandırılır. Talebin kabul edilmemesi hâlinde yatırılan işletme ruhsatı taban bedeli iade edilmez, işletme ruhsat bedeli ise iade edilir. Taleplerin uygun görülmesi hâlinde bir ay içinde işletme ruhsatı düzenlenir." hükmü, on birinci fıkrasında ise "7 nci maddeye göre gerekli izinlerin alınmasından itibaren işletme izni verilir. Bu iznin verildiği tarihten itibaren Devlet hakkı alınır. Ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde 7 nci maddeye göre alınması gerekli olan çevresel etki değerIendirme kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili izinlerin Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip, işletme izni düzenlenir. Süresi içinde yükümlülükleri yerine getirilmeyen ruhsatlar için her yıl 50.000 TL idari para cezası verilir. İşletme ruhsat süresi sonuna kadar bu fıkrada belirtilen izinlerden dolayı işletme izninin alınamaması hâlinde ruhsat süresi uzatılmaz." hükmü mevcuttur.

HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
3213 sayılı Kanun'un yukarıda aktarılan maddelerinin değerlendirilmesinden maden üretim faaliyetlerinde bulunulabilmesi için ilgililer tarafından önce maden işletme ruhsatının alınması gerektiği, ancak maden işletme ruhsatının maden üretimi yapılabilmesi için yeterli olmadığı, maden işletme ruhsatının, ilgilisine işletme faaliyetlerini yürütülebilmesi için gerekli izinleri alabilmesi amacıyla verilen bir yetki belgesi olduğu, ruhsat sahibince, işletme ruhsatı yürürlük tarihinden itibaren üç yıl içinde Kanun'un 7 nci maddesine göre alınması gerekli olan çevresel etki değerlendirmesi kararı, mülkiyet izni, işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Genel Müdürlüğün kayıtlarına işlenmiş alanlar ile ilgili diğer izinlerin alınarak Genel Müdürlüğe verilmesini müteakip işletme izninin düzenlenmesi gerektiği, başka bir deyişle çevresel etki değerlendirmesi kararının işletme ruhsatı düzenlendikten sonra alınması gereken izinler içerisinde bulunduğu, bu kapsamda işletme ruhsatının maden istihracı için tek başına yeterli olmadığı anlaşılmaktadır.

Uyuşmazlıkta, ... tarih ve ... sayılı ÇED Gerekli Değildir kararına karşı açılan davada ... İdare Mahkemesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararıyla dava konusu işlem iptal edilmiş, kararın temyiz incelemesinde Danıştay 4. Dairesi tarafından12/10/2023 tarih ve E:2023/11965, K:2023/5442 sayılı kararı ile onanmasına karar verildiği görülmüştür.

Ancak, Maden Kanunu'nun ilgili maddeleri uyarınca usûlüne uygun olarak yapılan müracaatla ve sunulan işletme projesinin davalı idare tarafından uygun bulunması ile işletme ruhsatı hakkının doğduğu, işletme ruhsatının iptal edilmesi nedenleri olarak Maden Kanunu'nun sayılan şartlarının ihlal edildiğine ilişkin dosyada herhangi bir bilgi ve belgenin bulunmadığı, hukuken gerekli şartların haiz olarak düzenlenen dava konusu işletme ruhsatında hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı anlaşılmıştır. Öte yandan maden işletme ruhsat süresi boyunca, mevcut faaliyet kordinatlarında değişiklik yapılması veya çevresel etkilerinin yeniden değerlendirilmesi ihtiyacı doğduğunda yeni bir Çevresel Etki Değerlendirmesinde bulunulması da mümkündür. Ruhsat süresi boyunca başvuru sahibi tarafından yeniden çevre ile uyum projesi hazırlayarak Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği hükümleri uyarınca izin aşamasının uygun şekilde tamamlanabileceği de açıktır.

Bu itibarla, dava konusu işlemin iptali yönündeki Kütahya İdare Mahkemesi kararına yönelik istinaf isteminin reddine ilişkin temyize konu Bölge İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

KARAR SONUCU:

Açıklanan nedenlerle;

1. 2577 sayılı Kanun'un 49. maddesine uygun bulunan temyiz istemlerinin kabulüne,

2. ... Bölge İdare Mahkemesi ... İdari Dava Dairesinin ... tarih ve E:..., K:... sayılı kararının BOZULMASINA,

3. Kullanılmayan ... TL yürütmeyi durdurma harcının istemi hâlinde davalı idare yanında müdahile iadesine,

4. Yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın yukarıda belirtilen Bölge İdare Mahkemesi İdari Dava Dairesine gönderilmesine,

5. Kesin olarak 18/11/2025 tarihinde oybirliği ile karar verildi.