1. GİRİŞ

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip, alacaklıya tanınmış istisnai ve hızlandırılmış bir icra yoludur. Bu takip yolunun işletilebilmesi, takip dayanağı senedin hukuken geçerli ve usulüne uygun şekilde icra dosyasına ibraz edilmesine bağlıdır. Çekler bakımından bu zorunluluk, gerek İcra ve İflas Yasası gerekse Çek Yasası hükümleri ve yerleşik Yargıtay içtihatları ile açıkça ortaya konulmuştur.

Uygulamada en çok tereddüt edilen hususlardan biri, çek aslının icra müdürlüğüne sunulmadığı hâllerde kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takibin mümkün olup olmadığıdır. Bu çalışma, özellikle Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin emsal kararları ışığında, çek aslı olmadan takibin istisnai koşullarını ve somut olayda bu koşulların neden gerçekleşmediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır.

2. GENEL KURAL: ÇEK ASLININ SUNULMASI ZORUNLULUĞU

İcra ve İflas Yasası’nın 167/2. maddesi uyarınca;

“Alacaklı, takip talepnamesine, icra takibine dayanak yaptığı kambiyo senedinin aslını ve borçlu sayısı kadar onaylı örneğini eklemekle yükümlüdür.”

Bu düzenleme gereğince, kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte çek aslının ibrazı kuraldır. Çek aslı ibraz edilmeden başlatılan takip, kural olarak usulsüzdür ve bu eksiklik giderilmeden ödeme emrinin tebliğe çıkarılması mümkün değildir.

3. ÇEK ASLI OLMADAN TAKİBİN YASAL İSTİSNALARI

3.1. Çek Yasası’nın 3/6. Maddesi Kapsamındaki İstisna

Çek Yasası’nın 3/6. maddesinde açıkça düzenlenen istisnaya göre;

“Muhatap bankanın ödemekle yükümlü olduğu tutar dâhil kısmî ödeme hâlinde, çekin ön ve arka yüzünün onaylı fotokopisi ücretsiz olarak hamile verilir. Çek hamili, bu fotokopiyle kambiyo senetleri hakkındaki takip usullerine başvurabilir.”

Bu istisnanın uygulanabilmesi için;

1. Çekin muhatap bankaya süresinde ibraz edilmiş olması,

2. Bankanın yasal sorumluluk tutarını hamile ödemesi,

3. Çek aslının bankaca alıkonularak onaylı fotokopi düzenlenmesi,

4. Fotokopinin banka tasdikli olması,

zorunludur.

3.2. Çekin Mahkeme veya Savcılık Nezdinde Muhafaza Altında Bulunması

İkinci istisna ise, çek aslının bir hukuk davası veya ceza soruşturması kapsamında mahkeme ya da Cumhuriyet Başsavcılığı nezdinde muhafaza altına alınmış olması hâlidir. Bu durumda;

- Çekin bulunduğu merciin dosya numarası açıkça belirtilmeli,

- Bu durum belgeyle tevsik edilmelidir.

4. YARGITAY 12. HUKUK DAİRESİ İÇTİHATLARI

4.1. 12. HD, 2014/29629 E., 2015/4545 K., 03.03.2015

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi bu kararında; çekin karşılıksız çıkması üzerine bankanın sorumlu olduğu bedeli ödeyerek çek aslına el koyduğu hâllerde, alacaklının banka tarafından verilen onaylı fotokopiyle takip yapabileceğini açıkça kabul etmiştir.

4.2. 12. HD, 2013/11654 E., 2013/21313 K., 06.06.2013

Bu kararda da Yargıtay, Çek Yasası’nın 3/6. maddesi uyarınca bankanın sorumluluk tutarını ödemesi hâlinde, çek fotokopisine dayalı takibin mümkün olduğunu, ayrıca icra müdürlüğünün veya mahkemenin gerek görmesi hâlinde çek aslını bankadan resen isteyebileceğini belirtmiştir.

4.3. İstisna Dışında Kalan Hâller

Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin 2013/30921 E., 2013/37175 K. ile 2015/21751 E., 2015/30631 K. sayılı kararlarında ise; banka tasdiki taşımayan ve Çek Yasası’nın 3/6. maddesi kapsamında değerlendirilemeyecek şerhlere dayanılarak kambiyo takibi yapılamayacağı açıkça vurgulanmıştır.

5. SOMUT OLAYIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Dosyamıza sunulan çek fotokopisi üzerinde bulunan şerhin, Çek Yasası’nın 3/6. maddesi uyarınca düşülmüş bir şerh olmadığı, ayrıca çek aslının mahkeme veya savcılık nezdinde muhafaza altında bulunduğuna dair herhangi bir belge veya dosya numarası ibraz edilmediği tespit edilmiştir.

Bu nedenle, takip dayanağı belgenin yasal istisna kapsamına girmediği ve kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takibe elverişli olmadığı sonucuna varılmıştır.

6. SONUÇ

Kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takipte çek aslının ibrazı temel kuraldır. Bu kuraldan sapılabilmesi, yalnızca Çek Yasası’nın 3/6. maddesinde düzenlenen banka tasdikli fotokopi hâli ile çek aslının resmi mercilerce muhafaza altına alınması durumlarında mümkündür.

Somut olayda, takip dayanağı çek fotokopisi üzerinde bulunan şerh, Çek Yasası’nın 3/6. maddesi uyarınca düşülmüş bir şerh olmadığından, Yargıtay 12. Hukuk Dairesinin yerleşik içtihatları doğrultusunda, bu fotokopiye dayanılarak kambiyo senetlerine mahsus haciz yoluyla takip yapılamaz.

ALİ TAT

HUKUÇU-EĞİTİMCİ-İCRA MÜDÜRÜ