MESKENİYET ŞİKÂYETİNDE YETKİ SORUNU VE NOKTA HACZİ AYRIMI
(Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi’nin 18.06.2025 Tarihli, 2024/1919 E., 2025/1334 K. Sayılı Kararının İncelenmesi)
Genel Olarak
İcra hukukunda meskeniyet iddiası, borçlunun barınma hakkını koruyan en önemli güvencelerden biridir. İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde borçlunun haline münasip evi haczedilemeyecek mallar arasında sayılmıştır. Ancak bu koruma maddi hukuka ilişkin bir imtiyaz olmakla birlikte, usul hukuku kuralları çerçevesinde ve yetkili mahkemede ileri sürülmelidir.
İnceleme konusu karar, Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi’nin 18.06.2025 tarihli, 2024/1919 Esas ve 2025/1334 Karar sayılı ilamıdır. Karar, meskeniyet iddiasının esasından ziyade, bu iddiaya ilişkin şikâyetin hangi icra mahkemesinde görülmesi gerektiği sorununa odaklanmaktadır. Özellikle “nokta haczi” ile genel talimat haczi arasındaki ayrım bakımından öğretici ve sistematik niteliktedir.
İcra ve İflas Kanunu’nun 82. maddesinde borçlunun haline münasip evi haczedilemeyecek mallar arasında sayılmıştır. Ancak bu koruma maddi hukuka ilişkin bir imtiyaz olmakla birlikte, usul hukuku kuralları çerçevesinde ve yetkili mahkemede ileri sürülmelidir.
Meskeniyet şikâyeti, maddi hukuka ilişkin bir haczedilmezlik iddiası olmakla birlikte, icra hukukunun sıkı usul kurallarına tâbi olup, bu yönüyle maddi koruma ile usulî disiplin arasında bir denge kurmaktadır.
İnceleme konusu karar da tam olarak bu denge noktasında, meskeniyet iddiasının hangi icra mahkemesinde ileri sürülebileceği sorununa odaklanmaktadır.
Olayın Özeti
Dava, Bayramiç İcra Hukuk Mahkemesi’nin 2024/14 Esas, 2024/14 Karar sayılı ilamına konu olmuştur. Davacı borçlu, Çanakkale İcra Müdürlüğü’nün 2022/7775 Esas sayılı takip dosyası kapsamında taşınmazı üzerine konulan hacze karşı meskeniyet şikâyetinde bulunmuştur. Taşınmazın tek konutu olduğunu ve haline münasip ev niteliği taşıdığını ileri sürerek haczin kaldırılmasını talep etmiştir.
İlk derece mahkemesi, meskeniyet şikâyetinin asıl icra takibinin yürütüldüğü yer icra mahkemesinde görülmesi gerektiği gerekçesiyle HMK m.114 ve 115 hükümleri uyarınca yetkisizlik kararı vermiş ve yetkili mahkeme olarak Çanakkale İcra Hukuk Mahkemesini göstermiştir.
Karara karşı davacı vekili istinaf yoluna başvurmuş; istinaf incelemesi sonucunda Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi, 18.06.2025 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun HMK m.353/1-b-1 gereğince esastan reddine karar vermiştir.
Hukuki Çerçeve
İcra ve İflas Kanunu’nun 4. maddesi uyarınca, takip hangi icra dairesinde başlatılmışsa o takiple ilgili itiraz ve şikâyetler, takibin yapıldığı yer icra mahkemesinde çözümlenir. Bu düzenleme kamu düzenine ilişkindir ve kesin yetki kuralı niteliğindedir. Mahkemece re’sen gözetilmesi zorunludur.
Bununla birlikte Kanun’un 79. maddesi, haczedilecek malların başka bir yerde bulunması halinde talimat yoluna başvurulabileceğini düzenlemektedir. Bu durumda hacze ilişkin şikâyetler kural olarak talimatı yerine getiren icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesinde görülür.
Ancak burada haczin niteliği belirleyici olmaktadır.
Nokta Haczi Kavramı
Nokta haczi, talimat yazısında borçluya ait malların genel olarak haczinin istenmesi yerine, belirli ve açıkça gösterilmiş tek bir malın haczinin talep edilmesi durumudur. Örneğin ada ve parsel bilgileri belirtilerek yalnızca belirli bir taşınmazın haczi istenmişse, bu işlem genel talimat haczi değil, nokta haczi niteliğindedir.
Genel talimat haczinde, borçlunun bulunduğu yerdeki tüm menkul ve gayrimenkullerinin haczi istenir. Bu durumda yetki, talimatı yerine getiren icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine geçer.
Buna karşılık nokta haczinde, talimat yazısı belirli bir mal ile sınırlıdır. Bu tür hacizlerde İİK m.79’daki istisnai yetki kuralı uygulanmaz. Şikâyetler, talimatı yazan ve asıl takibi yürüten icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesinde görülür.
Bu çerçevede, genel talimat haczinde yetki talimatı yerine getiren icra dairesinin bağlı olduğu icra mahkemesine; nokta haczinde ise asıl icra takibini yürüten icra dairesinin bağlı bulunduğu icra mahkemesine aittir
Somut Olayın Değerlendirilmesi
İncelenen kararda, dava konusu taşınmaz üzerine konulan haciz şerhinin Çanakkale İcra Müdürlüğü’nün 2022/7775 Esas sayılı dosyasından işlendiği tespit edilmiştir. Asıl icra takibi Çanakkale’de yürütülmektedir. Bayramiç’te yürütülen işlemler talimat çerçevesinde gerçekleştirilmiştir.
Bu durumda meskeniyet şikâyetini inceleme yetkisi, asıl icra takibinin yapıldığı yer olan Çanakkale İcra Hukuk Mahkemesine aittir. Nitekim istinaf merci, İİK m.4 ve 79 hükümlerini birlikte değerlendirerek ilk derece mahkemesinin yetkisizlik kararını hukuka uygun bulmuştur.
Kararın Önemi
18.06.2025 tarihli, 2024/1919 E., 2025/1334 K. sayılı karar üç temel ilkeyi teyit etmektedir.
Birincisi, meskeniyet şikâyetinde yetki taşınmazın bulunduğu yere göre değil, asıl icra takibinin yürütüldüğü yere göre belirlenir.
İkincisi, icra mahkemesinin yetkisi kamu düzenine ilişkindir ve tarafların ileri sürmesine bağlı olmaksızın re’sen dikkate alınır.
Üçüncüsü, talimat haczi ile nokta haczi ayrımı yetki tespitinde belirleyici rol oynar.
Bu karar, uygulamada sık yapılan “taşınmazın bulunduğu yer mahkemesinde dava açma” hatasına açık bir cevap niteliğindedir.
Sonuç
Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi’nin 18.06.2025 tarihli kararı, meskeniyet iddiasının esasına girilmeden önce usule ilişkin kesin yetki kurallarının titizlikle uygulanması gerektiğini ortaya koymaktadır. Karar, İİK m.4 ve m.79’un sistematik yorumunu somutlaştırmakta ve özellikle nokta haczi kavramının uygulamadaki önemini vurgulamaktadır.
Bu yönüyle ilam, icra hukukunda yetki kurallarının bütünlüğünü pekiştiren ve uygulamacılar açısından yol gösterici nitelik taşıyan önemli bir içtihat örneğidir.
