“İktidar, yalnızca neyin yasaklandığını değil, neyin söylenebileceğini de belirler.”
Michel Foucault
Özet
Ceza muhakemesinde duruşma düzeni ve disiplini, normatif olarak yargılamanın sağlıklı ve adil yürütülmesini sağlayan araçlar olarak tasarlanmıştır. Ancak uygulamada bu kavramların, hâkimin yargısal otoritesinin genişlediği ve savunma alanının daraltıldığı bir iktidar mekanizmasına dönüşebildiği gözlemlenmektedir. Bu çalışma, CMK m.192, 201 ve 203 hükümleri çerçevesinde duruşma düzeninin normatif çerçevesini ortaya koymakta; ardından uygulamadaki fiilî görünümünü analiz etmektedir. Normatif hâkim ile fiilî hâkim ayrımı, rol birleşmesi ve doğrudan soru yöneltme hakkının disiplin üzerinden sınırlandırılması gibi olgular hibrit kopuş savunması perspektifinden incelenmektedir. Sonuç olarak çalışma, savunmanın yalnızca suç isnadına karşı değil; duruşma düzeni içinde kurulan iktidara karşı da stratejik bir mücadele yürütmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.
Giriş
Ceza muhakemesinde duruşma düzeni ve disiplini, klasik öğretide yargılamanın sistematik, kesintisiz ve adil biçimde yürütülmesini sağlayan teknik araçlar olarak ele alınır. Bu çerçevede hâkim, duruşmayı yöneten bir organizatör; duruşma düzeni ise taraflar arasındaki tartışmayı mümkün kılan nötr ve işlevsel bir çerçeve olarak tasavvur edilir. Normatif modelde düzen, yargılamayı sınırlayan değil; aksine onu mümkün kılan bir yapıdır.
Ne var ki uygulama, bu normatif tasarım ile her zaman örtüşmemektedir. Duruşma düzeni, pratikte çoğu zaman yalnızca bir organizasyon aracı olarak kalmamakta; yargısal otoritenin kurulduğu, yeniden üretildiği ve sınırlarının çizildiği bir iktidar alanına dönüşebilmektedir. Bu dönüşüm özellikle söz hakkının dağıtımı, müdahale yetkisinin kullanımı ve disiplin araçlarının işletilmesi üzerinden somutlaşmakta; böylece duruşma, taraflar arasında serbest bir tartışma zemini olmaktan uzaklaşarak kontrol edilen bir iletişim alanı hâline gelebilmektedir.
Bu çalışma, duruşma düzeni kavramını yalnızca normatif çerçevesi içinde değil; aynı zamanda fiilî işleyişi ve yarattığı güç ilişkileri bağlamında ele almaktadır. Bu amaçla öncelikle ceza muhakemesi hukukunun ilgili hükümleri ve öğretideki yaklaşım ortaya konulmakta; ardından uygulamadaki görünüm analiz edilerek norm ile pratik arasındaki yarılma incelenmektedir. Çalışmanın teorik çerçevesini oluşturan hibrit kopuş savunması perspektifi ise, savunmanın bu yarılma içinde nasıl konumlanabileceğini ve duruşma düzeni içinde kurulan iktidar yapılarına karşı nasıl stratejik bir müdahale geliştirebileceğini ortaya koymayı hedeflemektedir.
I. Normatif Çerçeve: Duruşma Düzeni ve Hâkimin Yetkisi
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 192, 201 ve 203. maddeleri birlikte değerlendirildiğinde, duruşmanın yönetimi ve düzeninin sağlanması hususunda hâkime geniş yetkiler tanındığı görülmektedir. Bu çerçevede hâkim, duruşmayı sevk ve idare eden; söz sırasını belirleyen; tarafların beyan ve taleplerini yöneten; delilleri ortaya koyan, delil toplayan, düzeni bozan davranışlara müdahale eden ve aynı zamanda taraflara soru sorma imkânını organize eden merkezî bir aktör konumundadır.
Bu normatif yapı, ceza muhakemesine hâkim olan temel ilkelerle birlikte anlam kazanmaktadır. Özellikle sözlülük ilkesi, yargılamanın duruşma zemininde gerçekleşmesini; doğrudanlık ilkesi, hâkimin delillerle aracısız temas kurmasını; çelişmelilik ilkesi, tarafların iddia ve savunmalarını karşılıklı olarak tartışabilmesini; savunma hakkı ise sanığın yargılama sürecine etkin katılımını güvence altına alır. Bu ilkeler birlikte değerlendirildiğinde, duruşma düzeninin yalnızca teknik bir organizasyon aracı olmadığı, aynı zamanda adil yargılanmanın yapısal güvencelerinden biri olduğu ortaya çıkmaktadır.
Bu bağlamda normatif modelde hâkimin rolü, tartışmayı yönlendiren fakat onu sınırlamayan bir çerçeve kurmaktır. Hâkim, düzeni sağlamakla yükümlüdür; ancak bu düzen, tarafların ifade ve tartışma özgürlüğünü daraltan bir müdahale aracına dönüşmemelidir. Aksine duruşma düzeni, iddia ve savunmanın serbestçe ortaya konulabildiği, delillerin tartışılabildiği ve yargısal kanaatin bu tartışma üzerinden oluştuğu bir alanı mümkün kılmalıdır. Normatif düzende hâkim düzen kurar; fakat tartışmanın sınırlarını çizmez.
II. Öğreti Perspektifi: İdeal Duruşma Modeli
Ceza muhakemesi öğretisinde duruşma düzeni, tarafların kendilerini serbestçe ifade edebildiği, hâkimin beyan ve delilleri dikkatle ve özenle dinlediği, tartışmanın açık ve kesintisiz biçimde yürütüldüğü bir yargısal alan olarak tasvir edilmektedir. Bu yaklaşımda duruşma, yalnızca usul işlemlerinin icra edildiği bir platform değil; aynı zamanda iddia ve savunmanın karşı karşıya geldiği dinamik bir tartışma zemini olarak kabul edilir.
Bu modelde disiplin, yargılamanın sürekliliğini sağlamak amacıyla başvurulan istisnai bir araçtır. Hâkimin müdahalesi ise ancak zorunlu hallerle sınırlı olup ölçülülük ilkesine tabidir. Müdahalenin amacı, tartışmayı bastırmak değil; aksine sağlıklı bir şekilde sürdürülmesini temin etmektir. Bu nedenle öğretide duruşma düzeni, savunma hakkını daraltan değil, onu koruyan ve görünür kılan bir yapı olarak değerlendirilir.
Sonuç olarak bu yaklaşım, adil yargılanma ilkesinin ideal formunu yansıtır. Duruşma, bu modelde, tarafların eşit koşullarda yer aldığı, hâkimin ise bu eşitliği gözeten ve tartışmayı mümkün kılan bir hakem olarak konumlandığı bir alan niteliği taşır. Öğretiye göre duruşma, kontrol edilen değil; tartışılan bir alandır.
III. Norm ile Uygulama Arasındaki Yarılma
Ancak uygulama, öğretinin çizdiği bu ideal modelle her zaman örtüşmemektedir. Normatif düzeyde açık, dengeli ve çelişmeli bir tartışma alanı olarak tasarlanan duruşma, pratikte çoğu zaman farklı bir işleyiş sergilemektedir. Bu bağlamda duruşma süreci içerisinde:
· tarafların sözleri kesilebilmekte,
· savunma faaliyetleri çeşitli gerekçelerle sınırlandırılabilmekte,
· doğrudan soru sorma imkânı daraltılabilmekte,
· tartışmanın yönü yargılama makamı tarafından belirlenebilmektedir.
Bu olgular, duruşma düzeninin işlevsel anlamında bir dönüşüme işaret etmektedir. Zira normatif olarak tartışmayı mümkün kılan bir yapı olarak tasarlanan düzen, uygulamada giderek tartışmayı kontrol eden ve sınırlandıran bir mekanizmaya dönüşebilmektedir.
Bu dönüşüm yalnızca teknik bir sapma değil; aynı zamanda ceza yargılamasının doğasına ilişkin daha derin bir kırılmayı ifade eder. Norm ile pratik arasındaki bu yarılma, duruşmanın artık taraflar arası serbest bir tartışma zemini olmaktan uzaklaşarak, sınırları önceden belirlenmiş bir iletişim alanına dönüşmesine yol açmaktadır. Norm tartışmayı açar; uygulama ise çoğu zaman onu kapatır.
IV. Düzen ve Disiplin: Kavramsal Dönüşüm
Kanun metninde “duruşma düzeni” kavramı kullanılmasına rağmen, uygulamada bu yetkinin çoğu zaman “disiplin” olarak yorumlandığı ve işletildiği görülmektedir. Bu durum, kavramsal düzeyde önemli bir kaymaya işaret etmektedir. Zira “düzen” kavramı, yapısal bir organizasyonu ve sürecin sağlıklı yürütülmesini ifade ederken; “disiplin” kavramı, müdahale ve kontrol içeren bir otorite kullanımını çağrıştırmaktadır.
Bu bağlamda uygulamada ortaya çıkan dönüşüm şu zincir üzerinden okunabilir:
düzen → disiplin → kontrol
Bu dönüşümle birlikte duruşma düzeni, normatif işlevinden uzaklaşarak farklı bir anlam kazanmaktadır. Artık düzen yargılamayı organize eden bir çerçeve olmaktan çıkar, disiplin adı altında müdahale yetkisini genişleten bir araç hâline gelir, nihayetinde kontrol mekanizmasına dönüşür.
Bu süreçte disiplin, istisnai bir araç olmaktan çıkarak olağan bir yönetim tekniğine evrilir. Bunun doğal sonucu olarak savunmanın hareket alanı daralmakta; söz alma, soru sorma ve tartışmaya katılma imkanları daha sıkı bir denetime tabi tutulmaktadır.
Dolayısıyla burada söz konusu olan yalnızca terminolojik bir farklılık değil; yargılamanın yapısal mantığını etkileyen bir dönüşümdür. “Düzen” kavramının “disiplin” üzerinden yeniden yorumlanması, duruşmayı tartışma alanı olmaktan uzaklaştırarak, kontrol edilen bir iletişim alanına dönüştürmektedir. Düzen, tartışmayı kurar; disiplin ise onu sınırlar.
V. Duruşma Bir İktidar Alanıdır
Duruşma salonu, yalnızca usul işlemlerinin gerçekleştirildiği nötr bir mekân değil; aynı zamanda mekânsal, zamansal ve dilsel unsurlar üzerinden işleyen çok katmanlı bir iktidar alanıdır. Bu alan içinde fiziksel yerleşim, söz alma sırası, konuşma süreleri ve müdahale biçimleri, yargılamanın yalnızca formunu değil, içeriğini de belirleyebilecek niteliktedir.
Bu bağlamda hâkim, duruşma alanında merkezi bir konuma sahiptir. Hâkim:
· kimin ne zaman konuşacağını belirler,
· sözün sınırlarını çizer,
· tartışmanın yönünü dolaylı veya doğrudan etkiler,
· gerektiğinde müdahale ederek süreci yeniden şekillendirir.
Bu yetkiler, normatif düzlemde yargılamanın sağlıklı yürütülmesi amacıyla tanınmış olsa da, uygulamada bu alanın bir iktidar mekanizması olarak işleyebilmesine de imkân tanımaktadır.
Bu nedenle duruşma, yalnızca hukuki argümanların karşılaştığı bir alan değil; aynı zamanda bu argümanların hangi sınırlar içinde ifade edilebileceğinin belirlendiği bir güç ilişkileri sahasıdır. Duruşma düzeni, bu ilişkilerin görünür yüzünü; disiplin ise bu ilişkilerin işletilme biçimini oluşturur.
Sonuç olarak pratikte hâkim, yalnızca duruşmayı yöneten bir organizatör olarak kalmaz; aynı zamanda duruşma içindeki iletişimi, zamanı ve müdahale biçimlerini belirleyen merkezî bir otoriteye dönüşür. Bu dönüşüm, yargılamanın taraflar arası bir tartışma olmaktan uzaklaşıp, sınırları önceden çizilmiş bir ifade alanına evrilmesine yol açar Artık duruşma, yalnızca hukukun değil; iktidarın da konuştuğu bir yerdir.”
VI. Normatif Hâkim – Fiilî Hâkim Ayrımı
Duruşma düzeninin normatif çerçevesi ile uygulamadaki görünümü arasındaki farklılık, hâkim figürü üzerinden somutlaşmaktadır. Bu bağlamda iki ayrı hâkim modeli ayırt edilebilir: normatif hâkim ve fiilî hâkim.
Normatif hâkim, kanunun öngördüğü ideal yargılama modeline uygun hareket eden; usul kurallarına bağlı, tarafsızlığını koruyan, tarafları dikkatle dinleyen ve yetkilerini sınırlı ve ölçülü biçimde kullanan bir aktördür. Bu modelde hâkim, tartışmayı yöneten ancak ona müdahale etmeyen; düzeni sağlayan fakat savunma alanını daraltmayan bir konumdadır.
Buna karşılık fiilî hâkim, uygulamada ortaya çıkan ve çoğu zaman normatif sınırların ötesine geçen bir rolü ifade eder. Bu modelde hâkim:
· duruşmaya aktif biçimde müdahale edebilir,
· tartışmanın yönünü belirleyebilir,
· tarafların ifade alanını fiilen sınırlandırabilir,
· gerektiğinde usul kurallarını esneterek süreci şekillendirebilir.
Fiilî hâkim modeli, duruşma düzeninin bir organizasyon çerçevesi olmaktan çıkarak bir kontrol mekanizmasına dönüşmesiyle doğrudan bağlantılıdır. Bu nedenle bu ayrım yalnızca teorik bir sınıflandırma değil; ceza yargılamasının gerçek işleyişini anlamak bakımından temel bir analitik araçtır.
Bu ayrımın en önemli sonucu, savunma stratejisinin belirlenmesi noktasında ortaya çıkar. Zira savunma, yalnızca normatif hâkim varsayımıyla hareket ettiğinde uygulamanın gerçekliğini gözden kaçırabilir. Buna karşılık fiilî hâkim modelinin farkında olan bir savunma, duruşma içindeki müdahale biçimlerini, sınırları ve iktidar ilişkilerini dikkate alarak daha gerçekçi ve etkili bir strateji geliştirebilir. Savunma, normatif hâkime göre hazırlanırsa kaybeder; fiilî hâkimi okuyabilirse güçlenir.
VII. Rol Birleşmesi: Hâkimin Savcılaşması
Fiilî hâkim modelinin en belirgin sonuçlarından biri, ceza muhakemesinin temel ilkelerinden olan fonksiyonlar ayrılığının aşınmasıdır. Normatif düzende iddia, savunma ve yargılama makamları arasında açık bir rol dağılımı öngörülmüşken, uygulamada bu sınırların giderek belirsizleştiği gözlemlenmektedir.
Bu bağlamda hâkim, yalnızca yargılayan bir aktör olarak kalmayıp:
· aktif bir sorgulayıcı rol üstlenebilmekte,
· iddia makamının ortaya koymadığı hususları tamamlayabilmekte,
· delil üretimine dolaylı biçimde katkı sağlayabilmekte,
· yönlendirici ve sonuç alıcı sorular sorabilmektedir.
Bu rol genişlemesi, yargılama makamının tarafsız konumunu zedeleyebilecek niteliktedir. Zira hâkimin bu şekilde sürece müdahil olması, iddia makamı ile yargılama makamı arasındaki sınırın fiilen ortadan kalkmasına yol açmaktadır.
Bu durumda yargılama, çelişmeli bir tartışma süreci olmaktan uzaklaşarak, önceden oluşmuş veya oluşmakta olan prematüre bir kanaatin doğrulanmasına hizmet eden bir sürece dönüşebilmektedir. Başka bir ifadeyle: yargılama, hakikatin tartışıldığı bir alan olmaktan çıkar; kanaatin teyit edildiği bir mekanizmaya evrilir.
Bu dönüşüm, savunmanın işlevini de doğrudan etkiler. Zira savunma artık yalnızca iddia makamıyla değil, fiilen onun rolünü kısmen üstlenmiş bir yargılama makamıyla da karşı karşıya kalabilmektedir. Bu durum, savunmanın stratejik konumunu daha karmaşık ve çok katmanlı hale getirir. Hâkim sorgulamaya başladığında, yargılama tartışma olmaktan çıkar. Rol birleşmesi, çelişmeli yargılamanın sessiz erozyonudur. Rol birleşmesi, çelişmeli yargılamanın sessiz erozyonudur.
VIII. Doğrudan Soru Yöneltme ve Disiplin Gerilimi (CMK 201)
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 201. maddesi, savunma ve iddia makamlarına doğrudan soru yöneltme imkânı tanıyarak çelişmeli yargılamanın en önemli araçlarından birini düzenlemektedir. Bu hak, tarafların delilleri doğrudan test edebilmesini, tanık ve diğer süjelerin beyanlarını sorgulayabilmesini ve böylece yargılamanın tartışma temelinde ilerlemesini mümkün kılar.
Ancak bu hak, kanun metninde “duruşma disiplinine uygunluk” şartına bağlanmıştır. Bu ifade, ilk bakışta teknik ve masum bir sınırlama gibi görünse de, uygulamada önemli bir yorum alanı yaratmaktadır. Zira “disiplin” kavramının sınırlarının açık biçimde belirlenmemiş olması, bu yetkinin geniş takdir alanı içinde hatta keyfi kullanılmasına imkân tanımaktadır.
Bu durum, normatif düzlem ile uygulama arasında belirgin bir gerilim üretmektedir:
· Normatif düzeyde doğrudan soru hakkı geniş ve işlevseldir.
· Uygulamada ise bu hak, disiplin gerekçesiyle daraltılabilmektedir.
Bu nedenle ortaya çıkan yapı, şu ikili karşıtlık üzerinden okunabilir: normatif genişlik → pratik daralma
Bu gerilim, doğrudan soru yöneltme hakkının ceza muhakemesindeki merkezi rolünü zayıflatma potansiyeline sahiptir. Zira soru sorma süreci, yalnızca bilgi elde etme değil; aynı zamanda anlatıyı çözme, çelişkileri ortaya çıkarma ve hâkimin kanaatini etkileme işlevi görür. Bu sürecin disiplin gerekçesiyle sınırlandırılması, çelişmeli yargılamanın etkinliğini doğrudan etkiler.
Sonuç olarak, “disipline uygunluk” şartı, normatif olarak düzeni koruma amacı taşırken; uygulamada, doğrudan soru yöneltme hakkının kapsamını daraltan bir filtreye dönüşebilmektedir. Bu da savunma açısından, yalnızca soru sorma tekniğini değil; aynı zamanda bu hakkın kullanılabileceği alanın stratejik olarak yönetilmesini zorunlu kılar. CMK 201 savunmaya söz verir; disiplin ise bu sözün sınırını çizer.”
IX. Anayasal Sınır: Savunma Hakkı
Duruşma düzeni ve disiplinine ilişkin yetkiler, her ne kadar hâkime geniş bir takdir alanı tanısa da, bu yetkiler mutlak değildir. Bu alanın en temel sınırını, anayasal güvence altında bulunan savunma hakkı oluşturmaktadır. Adil yargılanma hakkının ayrılmaz bir unsuru olan savunma hakkı, yalnızca şeklen tanınan bir hak değil; fiilen kullanılabilir ve etkili olması gereken bir güvencedir.
Bu çerçevede duruşma düzeni ve disiplin savunma hakkını ortadan kaldıracak veya etkisizleştirecek şekilde kullanılamaz, ölçülülük ilkesine uygun olmak zorundadır, ve yargılamanın amacını aşan bir müdahale aracına dönüşemez.
Disiplin yetkisinin sınırı, tam da bu noktada ortaya çıkar. Savunma faaliyeti doğası gereği sorgulayıcı, müdahaleci ve zaman zaman rahatsız edici olabilir. Bu nedenle savunmanın aktif kullanımı, disiplin ihlali olarak yorumlanamaz. Aksi bir yaklaşım, savunma hakkını şeklen tanınan ancak fiilen sınırlandırılmış bir hak haline getirir.
Dolayısıyla duruşma düzeni, savunmayı bastıran değil; onun varlığını ve etkinliğini mümkün kılan bir çerçeve olarak işletilmelidir. Bu bağlamda anayasal sınır, yalnızca bir yasak değil; aynı zamanda duruşma düzeninin nasıl uygulanması gerektiğini belirleyen pozitif bir ilkedir.
X. Hibrit Kopuş Savunmasının Konumu
Duruşma düzeninin normatif çerçevesi ile uygulamadaki fiilî işleyişi arasındaki yarılma, savunmanın klasik araçlarla etkili olmasını çoğu zaman zorlaştırmaktadır. Bu noktada hibrit kopuş savunması, ne tamamen uyum sağlayan ne de tamamen çatışan bir model olarak ortaya çıkar. Bu yaklaşım, savunmanın hem normatif zemini korumasını hem de fiilî gerçekliği dikkate alarak hareket etmesini amaçlayan stratejik bir konumlanmayı ifade eder.
Hibrit kopuş savunması üç temel eksen üzerinde şekillenir:
1. Gerçekliğin Kabulü
Hibrit model, ceza yargılamasının ideal normatif modelden sapmalar içerebileceğini kabul eder. Bu nedenle savunma hâkimin fiilî rolünü, duruşma düzeninin nasıl işletildiğini, müdahale ve sınırlandırma pratiklerini dikkate alarak hareket eder. Bu yaklaşım, savunmanın yalnızca normlara değil, yargılamanın gerçek dinamiklerine göre konumlanmasını sağlar.
2. Normatif Zeminin Korunması
Hibrit kopuş savunması, normatif çerçeveyi terk etmez. Aksine CMK hükümlerini aktif biçimde kullanır, usul güvencelerini görünür kılar ve ihlalleri kayıt altına alır. Bu yönüyle savunma, sistemin içinde kalarak sistemi zorlayan bir işlev üstlenir.
3. Stratejik Müdahale
Hibrit modelin en belirleyici unsuru, müdahalenin zamanlaması ve biçimidir. Savunma her noktada çatışma üretmez, doğru anda müdahale eder. Tutanak üretimi yoluyla süreci kayıt altına alır, çatışmayı yönetir, tırmandırmaz.
Bu yaklaşım, savunmanın etkisini artırırken, aynı zamanda yargılama sürecinde tamamen dışlanmasını da engeller. Sonuç olarak hibrit kopuş savunması, norm ile pratik arasındaki gerilim içinde konumlanan ve bu gerilimi stratejik bir avantaja dönüştürmeyi amaçlayan bir savunma modelidir. Bu modelde savunma: ne tamamen uyum sağlar, ne de tamamen kopar; aksine sistemin içinde kalarak onu dönüştürmeye çalışır. Hibrit kopuş savunması, sistemle savaşmaz; sistemi kendi içinde zorlar.
XI. Savunmanın Yeni Rolü
Ceza yargılamasında ortaya çıkan yapısal dönüşüm, savunmanın rolünü de köklü biçimde değiştirmektedir. Artık savunma, yalnızca hukuki normlar çerçevesinde argüman üreten pasif bir aktör olarak konumlandırılamaz. Aksine savunma, yargılamanın işleyişine doğrudan temas eden, süreci analiz eden ve gerektiğinde müdahale eden aktif bir özne hâline gelmektedir.
Bu yeni rolde savunma:
· yalnızca maddi vakıaya ve hukuki nitelendirmeye ilişkin argüman üretmez,
· aynı zamanda duruşma düzeninin nasıl işletildiğini analiz eder,
· hâkimin rolünde ortaya çıkan kaymaları tespit eder,
· yargılama içindeki güç ilişkilerini görünür kılar.
Bu çerçevede savunma, yargılamanın yalnızca içeriğine değil; aynı zamanda biçimine de müdahil olur. Duruşmanın nasıl yürütüldüğü, kimin ne kadar konuşabildiği, hangi müdahalelerin yapıldığı gibi unsurlar, savunmanın stratejik değerlendirme alanına dahil olur.
Dolayısıyla savunma, klasik anlamda yalnızca “iddialara cevap veren” bir konumdan çıkarak yargılamanın yapısal bütünlüğünü denetleyen ve gerektiğinde bu yapıya müdahale eden kurucu bir aktöre dönüşür. Bu dönüşüm, savunmayı yalnızca bir taraf olmaktan çıkarır; onu aynı zamanda adil yargılanmanın sahadaki güvencesi hâline getirir. Savunma artık sadece davayı değil, yargılamayı da savunur.
Sonuç
Duruşma düzeni ve disiplini, normatif çerçevede adil yargılanmanın temel güvencelerinden biri olarak tasarlanmıştır. Bu yapı, yargılamanın sistematik, dengeli ve çelişmeli bir şekilde yürütülmesini sağlamayı amaçlar. Ancak uygulamada duruşma düzeni ve disiplininin, bu normatif işlevinden saparak farklı sonuçlar üretebildiği görülmektedir.
Bu sapma özellikle yargısal iktidarın yoğunlaşmasına, yargılama makamının rol genişlemesine ve savunma alanının fiilen daralmasına yol açabilmektedir. Bu koşullar altında savunma, yalnızca maddi vakıaya ve hukuki nitelendirmeye ilişkin argüman üretmekle sınırlı kalamaz. Aksine savunma, yargılamanın yapısal işleyişini de dikkate alan, duruşma düzeni içinde kurulan güç ilişkilerini analiz eden ve gerektiğinde bu yapıya müdahale eden çok katmanlı bir faaliyet yürütmek zorundadır. Bu nedenle çağdaş ceza yargılamasında savunma: yalnızca hukuki değil, aynı zamanda yapısal bir mücadeledir.
Son Tez
Duruşma düzeni, tarafsız bir organizasyon değildir. Kimin konuşacağını ve neyin tartışılacağını belirleyen bir iktidar biçimidir. Ve bu nedenle savunma, yalnızca suç isnadına karşı değil; duruşma düzeni içinde kurulan iktidara karşı da mücadele eder.
Savunma, yalnızca suç isnadına karşı değil; duruşma düzeni içinde kurulan iktidara karşı da mücadele eder. Hibrit kopuş savunması bu mücadelenin stratejisidir.
