Subay ve astsubay güvenlik soruşturması, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu 3. madde uyarınca “Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.” maddesi kapsamında yapılır. Subay ve astsubaylara hem güvenlik soruşturması hem de arşiv araştırması yapılır. Subay ve astsubay güvenlik soruşturması olumsuz gelen adayların okuldan veya eğitimden ilişiği kesilir.
Güvenlik soruşturması kişinin askerlik mesleğine girmesinin ya da bazı kamu hizmetlerini yürütmesinin uygunluğunu tespit etmede bir vasıta olarak kullanılmaktadır. Bu kapsamda subay-astsubay güvenlik soruşturması kapsamında adayın hem güvenlik soruşturmasına hem de arşiv araştırmasına bakılır.
Güvenlik soruşturması; kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin 13. fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların ve kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının ve mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir.
Arşiv araştırması; kişinin adli sicil kaydının, kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin 13. fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların ve kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.
15 Temmuz 2016 tarihli hain darbe girişimine kadar yalnızca kamu kurumlarının gizlilik dereceli birimlerinde çalıştırılacak memurlar, askeri personel, emniyet personeli, istihbarat teşkilatında ve ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde çalıştırılacak personel hakkında mesleğe girişte güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmaktaydı. Son olarak 03.06.2022 tarihinde Resmî Gazete ’de yayımlanan yönetmelik ile tüm kamu görevlileri ve memurlar için mesleğe girişte arşiv araştırması; askeri personeller, öğretmenler, ceza ve tutukevinde çalışacak personeller ve üst düzey kamu görevlilerinin atanmasına ilişkin güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte yapılması uygulamasına geçildi.
Bu yazımızda ise Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmeliğin 9/2/b-c-d ve e maddesi gereğince Türk Silahlı Kuvvetleri personeli adayı kişinin yaşayacağı süreci, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının nasıl yapılacağını, hangi hususlara dikkat edilmesi gerektiği, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını olumsuz olanların yasal hakları hakkında bilgilendirmede bulunacağız.
Subay ve Astsubaylık Güvenlik Soruşturması Nedir?
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" başlıklı 1. maddesinde, "Bu Kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasına ve elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeleri, kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğunu, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağını, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağını, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma usul, esaslarını, veri güvenliği ile verilerin saklanma ve silinme sürelerini düzenlemektedir." hükmüne; "Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde, "Bu Kanunda geçen; a) Değerlendirme Komisyonu: Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması sonucunda elde edilen kişisel verilerin göreve atanma yönünden değerlendirildiği komisyonu, b) Kurum ve kuruluş: Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmasını talep eden kamu kurum ve kuruluşları ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetleri yerine getiren diğer kurum ve kuruluşu, c) Üst kademe kamu yöneticisi: Atanmasına ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile üst kademe kamu yöneticisi olarak belirleneni, ifade eder." hükmüne; "Hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacaklar" başlıklı 3. maddesinde, "Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır. Kurum ve kuruluşlarda, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları hâlinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ile ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacak öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ile milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis, hizmetlerde statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır." hükmüne; "Arşiv araştırması" başlıklı 4. maddesinde, "Arşiv araştırması; a) Kişinin adli sicil kaydının, b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının, c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin beşinci ve 231 inci maddesinin onüçüncü fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların, d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir." hükmüne; "Güvenlik soruşturması" başlıklı 5. maddesinde, "Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin; a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin, b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin, c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının, mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir." hükmüne; "Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak birimler" başlıklı 6. maddesinde, "Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, kendilerine iletilen taleple sınırlı olarak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden gerekli bilgi ve belgeler ile bu Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi kapsamındaki karar ve kayıtları almaya yetkilidir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerde yetkilendirilmiş personel, hukuka aykırı olarak elektronik ortamda veya bilgisayar loglarında kişisel verilerle ilgili sorgulama yapamaz, log kayıtlarını değiştiremez veya silemez, bu şekilde elde edilen bilgileri paylaşamaz veya yayın yoluyla duyuramaz. Görevi gereği öğrendiği veya edindiği kişisel bilgi veya belgeleri yetkisiz kişilerle paylaşamaz ya da basın ve yayın kuruluşlarına veya diğer iletişim kanallarına veremez. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler tarafından bu hususlara ilişkin gerekli tedbirler alınır." hükmüne; "Değerlendirme Komisyonu" başlıklı 7. maddesinde ise, "Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla Değerlendirme Komisyonu kurulur. Değerlendirme Komisyonu; Cumhurbaşkanlığında İdari İşler Başkanının görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığında genel sekreter yardımcısının, bakanlıklarda bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst yöneticinin görevlendireceği bir üst kademe yöneticisinin, üniversitelerde rektör yardımcısının, valiliklerde vali yardımcısının başkanlığında, teftiş/denetim, personel ve hukuk birimleri ile uygun görülecek diğer birimlerden birer üyenin katılımıyla başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda olacak şekilde oluşturulur. Milli güvenlik açısından stratejik önemi haiz birim, proje, tesis ve hizmetlerde istihdam edilecekler hakkındaki değerlendirme, ilgili bakanlık ya da kamu kurumları bünyesindeki Değerlendirme Komisyonunca yapılır. Memuriyet veya kamu görevlerine uygunluğunun değerlendirilmesini sağlayacak yorum içermeyen olgusal veriler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimlerce ilgili kurum ve kuruluş bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir. Değerlendirme Komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Mahkemeler tarafından istenildiğinde bu bilgiler sunulur." hükmüne; "Yönetmelik" başlıklı 12. maddesinde de, "Devletin güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak birimler ve değerlendirme komisyonlarının çalışma usul ve esasları ile uygulamaya ilişkin diğer hususlar Cumhurbaşkanınca yürürlüğe konulacak yönetmelik ile düzenlenir." hükmüne yer verilmiştir.
Millî Savunma Üniversitesi Astsubay Meslek Yüksekokulları Yönetmeliğinin 30. maddesinde; ''(1) Astsubay meslek yüksekokullarına giriş şartları şunlardır:... s) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak... (2) Bu maddede belirtilen şartlardan herhangi birini taşımadıkları anlaşılanların adaylıkları veya öğrenime başlamışlarsa öğrencilikleri sona erdirilir.'' hükmüne yer verilmiştir.
28.09.2021 tarihli 31612 Sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Millî Savunma Bakanlığı Personel ve Askerî Öğrenci Temin Faaliyetleri Yönetmeliği'nin "Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemleri" başlıklı 17. maddesi;
"MADDE 17 – (Değişik:RG-22/11/2023-32377)
(1) Adayların güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemleri, 7/4/2021 tarihli ve 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve 2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik ile yürürlükteki mevzuat ve Bakanlık tarafından belirlenecek esaslara göre yapılır."
23.03.2021 tarihli 31432 Sayılı Resmî Gazetede yayımlanan Millî Savunma Üniversitesi Astsubay Meslek Yüksekokulları Yönetmeliği'nin "Giriş şartları" başlıklı 30. maddesi;
"MADDE 30 – (1) Astsubay meslek yüksekokullarına giriş şartları şunlardır:
a) Türk vatandaşı olmak.
b) Lise ve dengi okullardan diploma almaya hak kazanmış olmak.
c) Askeri okullar ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı okullardan herhangi bir sebeple çıkmamış veya çıkarılmamış olmak, diğer okullardan disiplinsizlik nedeniyle çıkarılmamış olmak ve ortaöğretim kurumlarında örgün öğretim dışına çıkarma cezası almamış olmak.
ç) Türk Silahlı Kuvvetlerinde, Jandarma Genel Komutanlığında ve Sahil Güvenlik Komutanlığında muvazzaf/sözleşmeli subay veya astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş veya bunların adayı olarak daha önce istihdam edilmemiş olmak.
d) Sözleşmeli erbaş/er yahut bunların adayı iken sözleşmesi idarece feshedilmemiş olmak.
e) Devlet memurluğundan veya kamu görevinden herhangi bir nedenle çıkarılmamış olmak.
f) Taksirli suçlar hariç olmak üzere, genel veya özel af kanunları kapsamına girmiş veya zamanaşımına uğramış yahut hapis cezası seçenek yaptırımlarına çevrilmiş veya ertelenmiş, hükümlülüklerine ilişkin kayıtları adli sicilden çıkarılmış olsa bile bir suçtan hükümlü bulunmamak veya hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmemiş olmak.
g) Cezaları ertelenmiş, seçenek yaptırımlardan birisine çevrilmiş, genel ya da özel af kanunları kapsamına girmiş, zamanaşımına uğramış veya haklarında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi; Devletin egemenlik alametlerine ve organlarının saygınlığına karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, millî savunmaya karşı suçlar, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk suçu, kamu güvenine karşı işlenen suçlar, genel ahlâka karşı işlenen suçlar ile yağma, zimmet, irtikâp, rüşvet, iftira, hırsızlık, dolandırıcılık, suç işlemek amacıyla örgüt kurma, güveni kötüye kullanma, yalan tanıklık, yalan yere yemin, suç uydurma, banka ve kredi kartlarının kötüye kullanılması, kişiyi hürriyetinden yoksun bırakmak, fuhuş, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, uyuşturucu ve/veya uyarıcı madde imal ve ticareti, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma, kullanmak için uyuşturucu veya uyarıcı madde satın almak, kabul etmek veya bulundurmak ya da uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, gayri tabii mukarenette bulunma, hileli iflas, kaçakçılık, ihaleye fesat karıştırma suçlarından dolayı hakkında hapis cezasına ve/veya adli para cezasına hükmedilmemiş olmak veya bu suçlar nedeniyle hakkında herhangi bir adli veya idari soruşturma veya kovuşturma devam etmiyor olmak veya kovuşturması uzlaşma ile neticelenmemiş olmak.
ğ) Kendisinin; genelev, birleşme yeri, randevu evi, tek başına fuhuş yapılan konut ve benzeri yerlerde çalışmamış veya aracılık ve bekleyicilik fiillerinde bulunmamış olmak, genel ahlâk ve edebe aykırı mahiyette her türlü yazılı, sesli ve görüntülü eserlerin, kaydedildiği materyale bakılmaksızın üretmek veya satmaktan veya kumar nedeniyle hakkında herhangi bir adli veya idari soruşturma veya kovuşturma devam etmiyor olmak, bunlardan dolayı idari yaptırım uygulanmamak veya bu işler nedeniyle hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş olsa dahi hapis cezasına ve/veya adli para cezasına hükmedilmemiş olmak.
h) Türk Silahlı Kuvvetlerinin manevî şahsiyetine gölge düşürmemiş, askerliğin şeref ve haysiyeti ile bağdaşmayacak fiil ve hareketlerde bulunmamış olmak.
ı) Toplumca tasvip edilmeyen ve uygun görülmeyen kazanç yollarında çalışmamış ve halen çalışmıyor olmak.
i) (Değişik:RG-11/12/2021-31686) Evli, hamile, çocuklu olmamak, daha önceden evlenmemiş olmak.
j) (Ek:RG-11/12/2021-31686)(1) Herhangi bir kadınla veya erkekle nikâhsız olarak karı-koca gibi birlikte yaşamamış/yaşamıyor olmak veya gayritabii cinsi eğilimleri tespit edilmemiş olmak.
k) On sekiz yaşından küçükse kendisinden sorumlu bir kanuni temsilci gösterebiliyor olmak.
l) 31/10/2016 tarihli ve 2016/9431 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı Sağlık Yeteneği Yönetmeliğine uygun olarak belirlenmiş tam teşekküllü bir hastaneden “Askerî Öğrenci Olur” raporu almak.
m) Yapılacak yazılı sınavda, değerlendirme testinde, fiziki yeterlik testinde ve mülakatta başarılı olmak.
n) Bakanlık tarafından sınav, mülâkat ve diğer seçim işlemleri sonucunda yayımlanan değerlendirme sıralamasında, önceden ilan edilmiş kontenjan içinde bulunmak.
o) 3/9/1985 tarihli ve 18857 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Askeri Okullara Alınan Öğrenciler ile Silahlı Kuvvetler Hesabına Fakülte ve Yüksek Okullarda Okuyan Öğrenciler İçin Yüklenme Senedi Düzenlenmesine ve Bu Okullardan Çeşitli Sebeplerle Ayrılacak Öğrencilere veya Kefillerine Ödettirilecek Tazminata Dair Yönetmelikte belirtilen yüklenme ve kefalet senetlerinin düzenlemesini kendisi veya on sekiz yaşından küçük olması durumunda kanuni temsilcisi vasıtasıyla kabul etmek.
ö) Silah taşımaya veya silahlı görev yapmaya hukuki bir engeli bulunmamak.
p) Alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı nedeniyle tedavi görmemiş veya görmüyor olmak.
r) Terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca Devletin Millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı ya da bunlarla irtibatı olmamak.
s) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak.
ş) Bakanlık tarafından belirlenecek diğer özel şartları taşıyor olmak.
(2) Bu maddede belirtilen şartlardan herhangi birini taşımadıkları anlaşılanların adaylıkları veya öğrenime başlamışlarsa öğrencilikleri sona erdirilir." şeklindedir.
Türk Silahlı Kuvvetleri ülkemizde iç ve dış saldırılara karşı güvenlik hizmetini sağlayan en önemli kurumlardan biri olup personeli de halkın iç ve dış güvenliğini sağlama açısından önemli bir yere sahip olan bir meslek grubudur. Dolayısıyla güvenlik ve asayişle ilişkili bu mesleğe tabi kişilerin kamu güvenliğini sarsacak nitelikte tahkikatlarının bulunması yahut genel güvenlik algısını sarsacak boyutta geçmişlerinin olması kamu idaresi tarafından bu şahısların tercih edilmemesi için yeterli ve geçerlidir. Astsubay ve Subay güvenlik soruşturması da bu amaçla yapılmaktadır. Güvenlik soruşturması kişinin askerlik mesleğine girmesinin ya da bazı kamu hizmetlerini yürütmesinin uygunluğunu tespit etmede bir vasıta olarak kullanılmaktadır.
Türk Silahlı Kuvvetlerine bağlı olarak Astsubay ve Subay alımları titiz bir araştırmaya tabi tutulmaktadır. Bu araştırmanın yasal çerçevesini Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik belirlemektedir. Bu yönetmelikle güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının nasıl yapılacağını, araştırma ve soruşturmanın kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğunu, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağını, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağını, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma usul, esasları belirlemektedir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam dikkate alınarak, kişinin kayıtlı ikamet adresi ile fiilen ikamet ettiği adres esas alınmak suretiyle aşağıdaki hususlar araştırılır:
- Kişinin adli sicil ve arşiv kaydı,
- Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının,
- Kişi hakkında herhangi bir soruşturma veya kavuşturma olup olmadığının,
- Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin beşinci ve 231.maddesinin 13. fıkraları kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,
- Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,
- Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin,
- Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin,
- Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının,
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasında temel amaç, kamu görevinin o görevde bulunması uygun olmayan kişiler tarafından yürütülmesinin önüne geçmektir. Güvenlik soruşturması , başta milli güvenlik alanında kritik öneme sahip asker, polis, hakim, savcı olmak üzere bazı kamu görevlileri hakkında uygulanmaktadır.
Güvenlik soruşturması konusunda, Danıştay’ın oldukça fazla emsal kararı vardır. Bu kararların bir kısmı, güvenlik soruşturmasının iptal davasına konu edilebilecek kesin ve yürütülebilir bir işlem olduğunu kabul etmesi; diğer bir kısmı ise salt istihbari nitelikte bilgiler içeren belgelerin hukuken dayanak oluşturmayacağını ifade etmesi bakımından önemlidir. Fakat özellikle son yıllarda, Danıştay kararlarında, daha çok adli suç kaydı bilgisi içeren güvenlik soruşturması raporları açığa çıkmakta, Danıştay ise belirlenebilir hiçbir ölçüt içermeyecek şekilde, her somut olayda farklı bir değerlendirme yapmaktadır.
Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturması Nasıl Yapılır ?
Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına ilişkin talepler Milli Savunma Bakanlığı tarafından Cumhurbaşkanlığına iletilir. Bunlar hakkındaki güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı ve/veya Emniyet Genel Müdürlüğüne yaptırılır. Başvuru yaptıklarında dolduracakları güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması formundan bir adet ikamet adreslerinde ki il emniyet müdürlüğüne, bir adet MİT’e ve bir adette Milli Savunma Bakanlığı’na gönderilir. Bu üç kurum güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapar. Elde edilen bilgileri dosya halinde değerlendirme komisyonuna gönderir. Nihai kararı Milli Savunma Bakanlığı Değerlendirme Komisyonu verir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin olumsuz olması halinde kurulacak olan değerlendirme komisyonunun vereceği karar, bağlayıcı değildir. Karar, sonucun takdirine sunulacağı sorumlu hiyerarşik üst tarafından verilecektir. Subay güvenlik soruşturmasında;
- Adayın geçmişi:
- Adli sicil kaydı
- Hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığı
- Yabancı devletlerle veya kişilerle ilişkisi
- Terör örgütleri veya suç örgütleri ile bağlantısı
- Kamu görevinden çıkarılma veya disiplin cezası alma durumu
- Adayın yakın çevresi:
- Adayın yakın çevresinin herhangi bir suç veya terör örgütüyle bağlantısı olup olmadığı
- Adayın ideolojisi ve siyasi görüşleri:
- Adayın herhangi bir aşırılıkçı veya yasaklı ideolojiye mensup olup olmadığı
- Adayın herhangi bir siyasi partiye veya örgüte üye olup olmadığı
- Adayın kişilik özellikleri:
- Adayın vatan sevgisi ve milli bilinci
- Adayın dürüstlük ve güvenilirliği
- Adayın liderlik vasıfları ve sorumluluk duygusu
- Adayın uyum yeteneği ve disiplinli çalışma kapasitesi
- Adayın sağlık durumu:
- Adayın herhangi bir kronik hastalığı veya akıl hastalığı olup olmadığı
- Adayın uyuşturucu veya alkol kullanımı olup olmadığı
- Adayın maddi durumu:
- Adayın herhangi bir borcu veya mali sıkıntısı olup olmadığı
- Adayın yasa dışı yollarla gelir elde edip etmediğine bakılır.
- Msb güvenlik soruşturması formu doldurulurken bilgilerin doğru ve eksiksiz yazılması önemlidir. Zira burada verilecek yanlış bilgi hakkınızda adli işlem başlatılmasına sebep olabilir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur. Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz. Hatta güvenlik soruşturmanız olumsuz sonuçlandığında dahi kişilere hangi gerekçe ile güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığı bilgisi verilmez. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması değerlendirme komisyonlarının çalışma tutanakları ve kararları da gizlidir. Benzer şekilde değerlendirme komisyonu tarafından sebebi kişiye bildirilmez.
Kişiler güvenlik soruşturması sonuçlarından haklarında tesis edilen atamama ya da ilişik kesme gibi olumsuz işlemler nedeniyle haberdar olabilmektedir. Bu durumlarda dahi çoğu kez idari işlemin gerekçesi hiç belirtilmemekte ya da mevzuatla aranan şartların taşınmadığı şeklinde genel ifadeler kullanılmaktadır. Az da olsa işlem sebebinin güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması olduğu açıkça belirtilmektedir. İdari işlem sebebinin hiç belirtilmemesi ya da aranan şartların taşınmadığı gibi genel ifadeler kullanılması durumunda gerekçenin güvenlik soruşturması olması kuvvetle muhtemeldir. Dikkat edilmesi gereken bir diğer önemli nokta da idarenin güvenlik soruşturmasının içeriği hakkında, yani hangi somut sebeplerle olumsuz kanaate vardığı konusunda kişiye hiçbir bilgi vermeyeceğidir. Güvenlik soruşturmasının içeriği ancak dava açılması ve mahkemenin idareden talep etmesi halinde dava dosyasından öğrenilebilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması değerlendirme komisyonlarının çalışma tutanakları ve kararları da gizlidir. Benzer şekilde değerlendirme komisyonu tarafından sebebi kişiye bildirilmez.
Subay ve Astsubay Güvenlik Soruşturması Olumsuz Sonuçlananlar Ne Yapmalı?
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedeniyle atanmama, sözleşe feshi veya yenilenmemesi, göreve son verme ya da okuldan / eğitimden ilişik kesme durumlarında tebliğ tarihinden itibaren dava açma süresi olan 60 gün içinde Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurulmalı ya da yürütme durdurma istemli iptal davası açılmalıdır. Kamu Denetçiliği Kurumu kararları bağlayıcı olmadığından karara uyulmadığı takdirde tekrar iptal davası açılması gerekecektir. Bu bakımdan zaman kaybetmemek adına doğrudan iptal davası açılması düşünülebilir. Memur hukuku konuları kural olarak Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamına girmemekte, dolayısıyla da Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin görev alanında bulunmamaktadır. Ancak dosyanın nitelik ve içeriğine göre gerekli hukuki yollar tüketildikten sonra Anayasa Mahkemesine ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine bireysel başvuru değerlendirilebilir.
İdare hukuku uzmanlık gerektiren bir alan olması sebebiyle hak kaybına uğramamak ve en hızlı şekilde davanızın sonuçlandırılması için idare hukuku avukatından hukuki destek almanız sizlerin menfaatine olacaktır. Ankara idare hukuku avukatı bu konuda davanızın en doğru şekilde açılması, sürdürülmesi ve mesleğinize dönmeniz için avukatlık hizmeti vermektedir.
Askeriyeye alınmama ve görevini kaybetme gibi kişi ve ailesi için son derece ağır ve olumsuz sonuçlar doğuran güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması işlemlerine karşı profesyonel hukuki yardım alınması büyük önem taşımaktadır. Astsubay güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan adaylar ofisimiz ile irtibata geçebilir. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması süreci oldukça yorucudur. Bireyler bu süreç içerisinde devamlı kurumdan tebligat beklediği için yıpranabiliyor. Ancak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmanın takip edilebilmesi için ya da sonuçlarına itiraz edebilmek için profesyonel destek şarttır.
Subay ve astsubay güvenlik soruşturması, askeri personel alımlarında en kritik aşamalardan biridir. Bu süreçte yapılan değerlendirmeler yalnızca adayın geçmişiyle sınırlı olmayıp, sosyal çevresi ve dijital izlerine kadar geniş bir incelemeyi kapsamaktadır. Ancak uygulamada birçok güvenlik soruşturması kararı, somut delile dayanmaması veya hukuka aykırı değerlendirmeler içermesi nedeniyle yargıdan dönmektedir. Sürelerin kaçırılmaması ve etkili bir dava stratejisi oluşturulması açısından sürecin uzman bir avukatla yürütülmesi büyük önem taşır.