Soru 1: Gerçek Usulde Zirai Kazançlar Nasıl Tespit Edilmektedir?
Cevap: Gerçek usulde zirai kazançların tespiti konusunda GVK ‘nın 53. Maddesi bize yol göstermektedir. Buna göre Gerçek Usulde vergilendirilmesi gereken zirai kazançlar, ya işletme hesabı yöntemine göre veya bilanço esasına göre defter tutmak ve beyanname vermek zorundadırlar. Zirai kazançlarda bilanço esasına göre defter tutmak isteyenler GVK Md. 59 ‘ a göre Vergi Dairesi ‘ne dilekçe vermek zorundadırlar. Bu dilekçe tarihini izleyen yıldan itibaren Gerçek usul bilanço esası geçerli olup, bu yöntemden iki yıl geçmediği müddetçe tekrar başka bir sisteme geçiş olanaksızdır. Özetle, gerçek usulde zirai kazanca tabi olacak mükellefler şunlardır; çiftçilerden ziraat gruplarına göre saptanan “işletme büyüklüğü ölçüsü’nü” geçenler, yani aşanlar gerçek usule tabi olarak devam edeceklerdir. Bunun dışında bir biçer dövere veya bu amaçla bir motorlu araca sahip olanlar ( aynı mahiyette) , 10 yaşına kadar ikiden çok traktöre sahip olanlar, …. Kendi isteğiyle gerçek usulde vergilendirilmek isteyenler.
Soru 2 : Zirai işletme hesabı sistemine göre kazanç tespiti nasıl yapılacaktır?
Cevap: Çiftçilerden işletme hesabı esası sistemine göre, kazançların tespit etmek istemeleri durumunda VUK Md. 213 hükmü gereği çiftçi işletme defteri tutmak zorundadırlar. Bu defterlerin sol tarafında masraflar, sağ tarafında ise hasılatlar kaydedilecektir. Konuyla ilgili GVK MD. 56 ‘ da hasılat unsurları tek tek belirtilmiştir. Bu sisteme göre ortada fiziki bir defter bulunmamaktadır. GİB sistemi üzerinden elektronik ortamda defter beyan sistemi gibi bir sistem üzerinden kayıtlar işlenmelidir.
Soru 3 : Zirai işletme hesabı esasına göre Zirai Kazanç Tespit Şekli Nedir?
Cevap: Buna Göre, GVKanunu’nun 55. Maddesi gereğince, zirai işletme hesabı esaslarına göre zirai kazanç, bir hesap dönemi içinde para ile tahsil edilen veya alacak olarak tahakkuk eden hasılat ile ödenen veya borçlanılan giderler arasındaki olumlu farktır. Zirai kazancın işletme hesabına göre saptanmasında hesap dönemi başındaki ürünlerin değeri gider tarafa, hesap dönemi, sonundaki ürünlerin değeri ise hasılat tarafına eklenir.
Soru 4 : Zirai kazançlarda tevkif ( stopaj) sureti ile vergileme nasıl olacaktır?
Cevap: GV Kanunu ‘nun 53. Maddesi uyarınca gerçek usulde vergileme koşullarını taşımayan çiftçiler, yıllık gelir vergisi beyannamesi vermezler. Bunlar zirai ürün satış hasılatı üzerinden yapılan tevkifat, bunların son (nihai) vergileri olacaktır. Gerçek usule tabi olmayan ve stopaj sureti ile vergilendirilen çiftçiler, VUK MD. 173 uyarınca defter tutmak zorunda değildir. Bu çiftçiler yaptıkları satış ve hizmetleri nedeni ile karşı taraftan müstahsil makbuzu istemek, almak ve saklamak zorundadırlar. Zirai faaliyet kapsamında satılan ürünlerin bedelleri ile, zirai faaliyet kapsamında yapılan hizmetlerin üzerinden yapılacak vergi stopajları, GV Kanunu ‘nun 91. Maddesinin 11 numaralı emrinde düzenlenmiştir. Buna göre:
a. Hayvanlar ve bunların ürünleri ile kara ve su avcılığı mahsulleri için %2 , bu ürünler borsadan geçirilirse, stopaj oranı %1 olarak uygulanır.
b. Diğer ürünler, %4 stopaja tabidir.
Soru 5 : Zirai kazançlarda beyanname nasıl verilecektir ?
Cevap : Gerçek usulde vergilendirilen zirai kazanç sahibi mükellefler, GVK Md. 85 Hükmüne göre, Kazançlarını yıllık gelir vergisi beyannamesi ile 1-31 Mart tarihine kadar vermek zorundadır. Tahakkuk eden vergiler ise, ödemeleri için Mart ve Temmuz aylarında gerçekleştirilecektir. Ancak, 250 Seri No ‘lu GVK GT uyarınca, zirai kazançları ile beraber GV Kanunu ‘nun 2. Maddesinde belirtilen öteki kaynaklardan elde ettikleri kazanç iratlarını beyan etmiş olan çiftçilerden, toplam gelirin içindeki zirai kazançları %75 ve daha fazla oranda olanlar için ödeme aylarını Kasım ve Aralık ayı olarak belirlemiştir. Zirai Kazanç beyannameleri 3568 sayılı yasaya göre unvan almış meslek mensupları tarafından elektronik ortamda ilgili vergi dairesine yollanır. Söz konusu beyannamelerin gerçek kişi zirai kazanç sahibi tarafından da e-Devlet şifresi ile GİB ‘ e yollaması mümkündür. Gerçek usulde vergilendirilmeyen ve zirai kazançları da yalnızca stopaj sureti ile vergilendirilmiş olan zirai kazanç sahipleri ise, zirai kazançları için beyanname vermeyecektir. Ayrıntılı araştırma yapacak olanlar için, Haziran Ayında Maliye Bakanlığı tarafından bastırılmış Beyanname Düzenleme Kılavuzlarında bu konuda yeterince izahatlar mevcuttur. (www.gib.gov.tr)