Güvenlik soruşturmasının olumsuz gelmesi, çoğu kişi için “memur olamadım, şimdi ne yapacağım” sorusunu beraberinde getirir. Ancak bilinmelidir ki bu karar kesin değildir. Çünkü güvenlik soruşturması sonucu bir idari işlem olup, hukuka aykırı şekilde verilmişse iptal ettirilebilir. Özellikle somut delile dayanmayan değerlendirmeler, sadece istihbari bilgiler veya başkalarının fiilleri nedeniyle verilen olumsuz kararlar mahkemeler tarafından sıkça iptal edilmektedir.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olmasının sebebi genellikle muhataplarına bildirilmemektedir ve bu işleme karşı herhangi bir itiraz imkanı da tanınmamaktadır. Bu durumda sadece idari işlemin iptali talepli idari dava açıldıktan sonra davalı idarenin mahkemeye sunduğu savunma dilekçesinin içeriğinden işlemin olumsuzluk nedeni çıkarılabilmektedir.
Bu süreçte en kritik konu, sürenin kaçırılmamasıdır. Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılması gerekir. Ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilerek dava sonuçlanana kadar göreve başlama imkânı da elde edilebilir.
Güvenlik soruşturması iptal davası idare mahkemesine açılır. Dava açma süresi 60 gündür. bu süre hak düşürücü süredir. 60 günün sonunda dava açmanız durumunda haklı dahi olsanız zamanaşımından davanız reddedilir. Güvenlik soruşturması iptal davası son yıllarda ülkemizde sıklıkla konuşulan ve vatandaşlar tarafından araştırılan bir konu haline gelmiştir. Bu kapsamda, güvenlik soruşturmasında elenme nedenleri nelerdir, güvenlik soruşturması olumsuz olanlar ne yapmalı, güvenlik soruşturması iptal davası dilekçe örneği nasıl hazırlanır gibi sorular bizlere de sıklıkla yöneltildiği için, sizlere bu hususta kısa bir el kitabı olabilecek nitelikte bir yazı hazırladık. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması konusu özellikle 15 Temmuz Darbe Girişimi sonrasında mevzuatımızda yapılan değişikliklerle tüm kamu yaşamını etkilemiş ve her mertebedeki kamu görevlisi için uygulanır hale gelmiştir.
17.4.2021 tarihli Resmi Gazetede “7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu” yayımlanmıştır. Bu Kanun Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yapılmasına ve elde edilecek verilerin kullanılmasına ilişkin temel ilkeleri, kimler hakkında yapılacağını, araştırma konusu edilecek bilgi ve belgelerin neler olduğunu, bu bilgilerin ne şekilde kullanılacağını, hangi mercilerin soruşturma ve araştırma yapacağını, Değerlendirme Komisyonunun oluşumu ve çalışma usul, esaslarını, veri güvenliği ile verilerin saklanma ve silinme sürelerini düzenlemektedir.
Güvenlik Soruşturması İptal Davası Nedir?
Güvenlik soruşturması iptal davası, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunun olumsuz sonuçlanması durumunda bu durumunun ortadan kaldırılması için açılan idari davaya denir. Bu dava idare mahkemesine açılır. İdare mahkemesi İdari Yargılama Usulü Kanunu kapsamında gerekli araştırmayı yaptıktan sonra işlemin hukuka aykırı olup olmadığı noktasında karar verir. Güvenlik soruşturmasının olumsuz olması nedeniyle idarelerin kamu görevine atamama veya halihazırda var olan atama onayını iptal etme gibi işlemleri bulunmaktadır. Bunlara karşı dava dilekçesi hazırlanırken 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda belirtilen şekil ve esaslara mutlaka riayet edilmelidir. Aksi halde telafisi mümkün olmayan sonuçlarla karşılaşılabilir ve kazanma ihtimalinizin kuvvetli olduğu bir davayı yolun en başında usulü eksikliklerden kaybedebilirsiniz. Güvenlik soruşturması iptal davası açarken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır. Tabi ki alelade bir dilekçe ile dava açabilirsiniz.
Yapılan sınavlarda başarılı olmalarına rağmen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gerekçesiyle memurluğa atanamamaktadır. Silahlı kuvvetlerde, emniyet ve jandarma teşkilatlarında, infaz kurumlarında ve gizlilik dereceli birimlerde çalışan personel de zaman zaman güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gerekçesiyle görevden alınmakta, sözleşmeleri feshedilmekte veya yenilenmemekte ya da memurluktan çıkarılabilmektedir. Bu yazımızda, çok sayıda idari davaya konu olan güvenlik soruşturması iptal davası hakkında genel bilgiler verilmeye çalışılacaktır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması esnasında dikkat edilen hususlar, kanunun 4 ve 5. maddelerinde düzenlenmiştir. Anılan maddeye göre;
- Kişinin adli sicil kaydı,
- Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığını,
- Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığını,
- Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararlarını ve kişi hakkında yapılan soruşturma ve kovuşturma bilgilerini,
- Hakkında memuriyetten çıkarılma kararı olup olmadığını,
- Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verileri,
- Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği,
- Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığı gibi hususlara dikkat edilecektir. Verilen hususlara aykırılık teşkil eden kişilerin güvenlik soruşturmaları olumsuz neticelenecektir.
Güvenlik Soruşturması İtiraz
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlanması nedeniyle açılacak olan güvenlik soruşturması iptal davasında dava açmadan önce idareye başvuru yapmak zorunlu değildir. İYUK m. 11 uyarınca atamama işlemine karşı itiraz yapılabilirse de uygulamada bu yoldan sonuç alınabildiğini söylemek pek de mümkün değildir. Zira idareler büyük ölçüde tesis ettiği olumsuz bir işlemini mahkeme kararı olmadan geri almamaktadır. Bununla birlikte hiçbir idareci güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması gibi bir konuda sorumluluk almak istemediğinden, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz olması durumunda zaman kaybetmeden iptal davası açmak en doğru yol olacaktır.
İdari işlemin geri alınması, idarenin hukuka uygun davranma yükümlülüğünün bir görünümü olarak idari yargı yerlerince verilen iptal kararı ile benzer bir işlev görmektedir. İdare tarafından tesis edilen idari işlem hukuka aykırı olması durumunda, idareye 60 gün için başvuru yapılarak işlemin geri alınması talep edilebilir. İdari işlemin geri alınması talebi, güvenlik soruşturması iptal davası ile aynı sonuçlar doğurmaktadır. Fakat pratikte idareler işlemi kolay kolay geri almaktadır. Dolayısıyla sonuç olmak çok zordur.
Güvenlik soruşturmasına itiraz, işlemi yapan idareye verilecek bir dilekçeyle yapılır. Verilecek olan dilekçede güvenlik soruşturmasının neden olumsuz olmamasına dair ayrıntılara yer verilmelidir. Dilekçede gösterilen itiraz sebeplerinin dilekçe ile verilecek eklerle desteklenmesi, başvuran açısından olumlu neticeler doğurabilecektir.
İdari yargıda görev ve yetki meselesi kamu düzenine ilişkindir. Güvenlik soruşturması iptal davasında görevli mahkeme, idare mahkemesidir. İdare mahkemelerinden farklı bir mahkemede dava açılması durumunda görevsizlik kararı verilecektir. Yetkili idare mahkemesi ise işlemi tesis eden kurumun bağlığı olduğu yer idare mahkemesidir. Yani işlemi bakanlık yapmışsa Ankara İdare Mahkemesi, Valilik tesis etmişse valiliğin bağlı olduğu idare mahkemesi yetkili olacaktır.
Bununla beraber davanın hangi yer idare mahkemesinde açılacağının da tespit edilmesi gerekmektedir. Zira yetkili olmayan bir mahkemede açılan güvenlik soruşturması iptal davası, yetkisizlik nedeniyle yetkili mahkemeye gönderilmekte ve dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi aşamasında dava süreci de uzayabilmektedir. Davanın doğru yer mahkemesinde açılması ve sürecin daha hızlı işletilmesini sağlamak adına uzman bir avukatın desteğinin alınması yararınıza olacaktır.
Bireylerin özel hayatının korunması hakkı, kamu hizmetine girme hakkı, kişisel verilerinin güvenliği, masumiyet karinesi gibi haklarını ihlal edecek nitelikte uygulamalara yol açan güvenlik soruşturmaları ve arşiv araştırmaları, idari yargıda iptal davasının ve hatta bireysel başvurunun konusunu oluşturmaktadır. Danıştay’ın istikrar kazanmış ilke ve kararlarının yanısıra hak ihlali bağlamında Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)’nin de bu konuda verdiği önemli kararlar bulunmaktadır.
Güvenlik Soruşturması Dava Açma Süresi
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumsuz sonuçlanan kişilerin bu işlemlere karşı kararın kendilerine tebliğinden itibaren 60 gün içinde yetkili idare mahkemesinde güvenlik soruşturması iptal davası açmaları gerekmektedir. Bu sürenin hak düşürücü süre olmasından dolayı, 60 gün geçtikten sonra açılan davalar süre yönünden reddedilecektir. İdari yargıda dava açma süresi kamu düzenine ilişkin olduğundan süresinde açılmayan bir dava hakkında, ne zaman fark edilirse edilsin idari yargı mercii tarafından süre ret kararı verilecektir. Bu süre hak düşürücü süredir. Dava açma süresinin geçmesi ilk inceleme aşamasında dikkate alınarak (İYUK, m. 14/3-e) süre aşımı söz konusu ise davanın reddine karar verilir (İYUK, m. 15/I-b). Bununla birlikte, davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesi, başka davacılar yönünden dava açma olanağını ortadan kaldırmayacağı gibi, düzenleyici işlemlerin de İYUK m. 7/4 uyarınca uygulama işlemleri vesilesiyle yeniden dava edilmesi mümkündür. Güvenlik soruşturması iptal davasında bu süreye dikkat edilmelidir.
Güvenlik Soruşturması İptal Davası Nasıl Açılır?
Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlandığı takdirde kurum tarafından size tebligat yapılır ya da Cimer üzerinden yaptığınız başvuraya cevap verilerek bildirilir. Tebligatta güvenlik soruşturması olumsuz olduğu bildirilir. Neden güvenlik soruşturması olumsuz olduğu yani sebebi hiçbir şekilde belirtilmez. Zira güvenlik soruşturması gizlilik esasıyla yapılır. Kişilere içeriği ile ilgili bilgi verilmez. Bu aşamada kişilerin güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına sebep olacak hususlara dikkat edilmesi gerekmektedir. İptal davaları, idarenin hukuka aykırı işlemi ile menfaati ihlal edilen tarafında idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve amaç yönlerinden biri ile sakat olduğu iddiası ile işlemin iptali için açılan davalardır. Güvenlik soruşturması iptal davası bu kapsamda açılan klasik iptal davasıdır. Güvenlik soruşturması davaları İdare Mahkemesinde açılır.
İdari işlem, idarenin üstün yetkisini ve kamu gücünü kullanarak yapmış olduğu işlemlerdir. Güvenlik soruşturması da tam olarak bu şekilde yapılır. Zira burada idare tarafından tesis edilmiş bir idari işlem vardır. İdari işlemlerin iptali için İdare Mahkemelerinde dava açılır. Hukuk Mahkemesi, Vergi Mahkemesi veya diğer mahkemelerde dava açıldığı takdirde görevsizlik kararı verilir. Bu da en az 2-3 ay zaman kaybetmenize sebep olur. Bu duruma dikkat edilmelidir.
Güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması sebebiyle açılacak iptal davası, görevli ve yetkili mahkemeye verilecek bir dilekçe ile açılır. Dilekçede kişinin güvenlik soruşturmasına sebebiyet veren kamu görevine ilişkin detaylara yer verilmelidir. Özellikle mesleğe ilişkin alınan eğitimlerde gösterilen başarılan açıklanması yarar sağlayacaktır. Bununla beraber dilekçe ekine süreç boyunca yetkili makamlardan alınan belgelerin eklenmesi de yarar sağlayacaktır. İdari davalar spesifik ve usul kurallarıyla sıkı sıkıya bağlı davalardır. Bu nedenle avukat ile çalışmanız önerilir. Aksi durumda yapılacak bir hata hayatınızı değiştirecektir. Dava dilekçesi hazırlanırken dikkat edilmesi gereken hususlar vardır.
- Yürütmenin durdurulması talep edilmelidir. Yürütme durdurma; telafisi güç ve imkansız zarar ile açıkça hukuka aykırılık durumunda verilen geçici tedbirdir. İptal davası içinde talep edilir. Ortalama 2-3 ay gibi sürede verilir. Talep edilmezse İdare Mahkemesi YD kararını resen veremez.
- Davalı kurum doğru şekilde belirlenmelidir. Örneğin; üniversite atamanızı gerçekleştiriyorsa üniversiteye karşı, Milli Savunma Bakanlığı gerçekleştiriyorsa Bakanlığa karşı açılmalıdır. Aksi durumda hasım düzeltme kararı verilecektir.
- Dava dilekçesinde açıklama kısmı açık, anlaşılır ve detaylı olmalıdır. Yazılı yargılama usulü olduğu için her şey dilekçenizden anlaşılacaktır. Bu nedenle dava dilekçesi önemlidir.
- Dava dilekçesi emsal kararlar ile desteklenmelidir. Kanunen zorunluluk olmasa da emsal kararlar çok önemlidir.
- Dava dilekçenizin ekleri düzenli ve sıralı olmalıdır.
Güvenlik soruşturmasının olumsuz gelmesi, çoğu kişi için “memur olamadım, şimdi ne yapacağım” sorusunu beraberinde getirir. Ancak bilinmelidir ki bu karar kesin değildir. Çünkü güvenlik soruşturması sonucu bir idari işlem olup, hukuka aykırı şekilde verilmişse iptal ettirilebilir. Özellikle somut delile dayanmayan değerlendirmeler, sadece istihbari bilgiler veya başkalarının fiilleri nedeniyle verilen olumsuz kararlar mahkemeler tarafından sıkça iptal edilmektedir. Bu süreçte en kritik konu, sürenin kaçırılmamasıdır. Kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılması gerekir. Ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilerek dava sonuçlanana kadar göreve başlama imkânı da elde edilebilir.
Sonuç :
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, kamu görevine atanacak kişiler açısından zorunlu bir idari süreçtir. Ancak bu sürecin olumsuz sonuçlanması, kişinin memuriyete kabul edilmemesi veya görevine son verilmesi gibi ciddi sonuçlar doğurur. Bu tür işlemler, hukuken idari işlem niteliğindedir ve keyfi şekilde tesis edilemez. İdarenin, güvenlik soruşturmasını somut bilgi ve belgelere dayandırması gerekir. Aksi halde işlem hukuka aykırı hale gelir ve iptali mümkündür.