7/10/2019 tarihinde yapılan değişiklikle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa eklenen EK 41. maddesi aşağıdaki gibidir:

“İlgili kanunlarda belirtilen şartlara ilave olarak, hâkim ve savcı yardımcılığı sınavına girmek ve avukatlık veya noterlik stajına başlamak için Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında veya İdari Yargı Ön Sınavında başarılı olmak şarttır.”

Bu düzenleme ile birlikte, mesleğe giriş bakımından herhangi bir sınavda başarı şartı aranmayan avukatlık ve noterlik bağlamında mevcut olan eksiklik giderilmiştir. Buna ek olarak bahse konu düzenlemeye, hâlihazırda bir mesleğe giriş sınavı bulunan hâkimlik ve savcılık mesleği de eklenmiştir. Ne var ki bu kapsamda, bir hukuk mesleği olduğunda şüphe bulunmayan hukuk alanındaki araştırma görevliliği yer almamıştır. Bu sebeple Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavını (HMGS) başarmış olmanın, hukuk alanında araştırma görevliliğine başvurabilmek için de bir ön şart olarak kabul edilmesinin isabetli olacağı kanaatindeyiz. Dolayısıyla 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa eklenen EK 41. maddesinin bu yönde değiştirilmesi gerekir.

Yürürlükteki düzenlemelere göre, hukuk alanında araştırma görevliliğine atanabilmek için yapılacak sınava kadro sayısının on katı kadar aday çağrılabilmekte, on katını belirlemede ALES (Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitimi Giriş Sınavı) puanının yüzde 60’ı yabancı dil puanının ise yüzde 40’ı dikkate alınmaktadır. ALES ise bilindiği üzere genel yetenek becerilerinin ölçüldüğü bir sınav olup, hukuk bilgisinin ölçülmesiyle herhangi bir ilgisi bulunmamaktadır. Hukuk birikimi eksik olan adaylar bu sınava özgü tasarlanan hazırlık kitaplarına çalışarak yüksek bir puan alabilmekte ve böylece sıralamada hukuki donanımı daha yüksek olan başka adayların önüne geçmek suretiyle asistanlık sınavına girebilmektedir. Bazen ALES’ten çok yüksek puan alan ancak lisans mezuniyet not ortalaması çok düşük olan adaylar lisans mezuniyet not ortalaması çok yüksek olan, hatta fakülteyi birincilikle bitiren adayların önüne geçmektedir. Bu sistem şu ana kadar ALES sınavını ikame edecek objektif bir kriter bulunamadığı için sürdürülmüş olabilir. Ancak hukuk alanında hâkimlik ve savcılık, avukatlık ve noterlik mesleği için ihdas edilen ve nesnelliği üzerinde bir kuşku olmayan hukuk mesleklerine giriş sınavının (HMGS) bir hukuk mesleği olan araştırma görevliliği için de kabul edilmesi hâlinde, hukuk yönünden hiçbir ölçücülüğü olmayan ALES sınavının yerine daha isabetli bir kriter getirilmiş olacaktır.

Aynı sorun yüksek lisans ve doktora programlarına giriş sınavında da söz konusudur. YÖK Çerçeve Yönetmeliğine göre yüksek lisans ve doktora sınavına girmek için ALES’ten en az 55 puan almak gerekiyor. Bu puan yüksek bir puan olmayıp her adayın rahatlıkla alabileceği bir puandır. Ancak asıl sorun, ALES puanının adayların ön eleme değerlendirmesi ile nihai değerlendirmesindeki etkisidir. Başvuru sayısı belirlenen kontenjandan fazla olan programların Giriş Sınavlarına katılacak aday öğrencilerin belirlenmesinde ALES puanı, dil ve lisans mezuniyet puanına nazaran daha fazla etki etmektedir. ALES’in bu etkisi nihai başarı notlarının belirlenmesinde de söz konusudur.

Belirtilen nedenlerle YÖK Çerçeve Yönetmeliğinde yapılacak değişiklikle hem araştırma görevliliği ön elemesinde hem de giriş sınavında ALES puanı yerine HMGS sınavı esas alınmalıdır.

Prof. Dr. Rauf KARASU

H.Ü. Hukuk Fakültesi Özel Hukuk Bölüm Başkanı