Giriş
Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde düzenlenen ve kamuoyunda yıllardır en büyük hukuki ve sosyal tartışma konularından biri olan "süresiz yoksulluk nafakası", Anayasa Mahkemesi'nin verdiği tarihi kararla resmen son bulmuştur. Yüksek Mahkeme, yerel mahkemenin yaptığı itiraz başvurusunu esastan görüşerek, yoksulluk nafakasının "süresiz" olarak verilmesini öngören yasa hükmünün iptaline karar vermiştir. Bu karar, Türkiye'de aile hukuku uygulamasının çehresini kökten değiştirecektir.
I. İptal Sürecinin Arka Planı
Süreç, Antalya 12. Aile Mahkemesi'nin 2025 yılında baktığı bir boşanma davasında, mevcut kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varmasıyla başlamıştır. Yerel mahkeme, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 175. maddesinde hüküm altına alınan yoksulluk nafakasının "süresiz olması"na ilişkin düzenlemenin iptali istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne başvurmuştur.
Başvuruyu ilk incelemenin ardından esastan görüşmek üzere Genel Kurul gündemine alan Yüksek Mahkeme, yaptığı değerlendirmeler neticesinde ilgili düzenlemede yer alan "süresiz" ibaresinin iptaline hükmetmiştir.
II. İptal Edilen TMK Madde 175 Hükmü Ne İdi?
İptal kararına kadar yürürlükte olan ve aile mahkemeleri tarafından uygulanan TMK'nın "Yoksulluk Nafakası" başlıklı 175. maddesi aynen şu hükmü içermekteydi:
"Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz."
AYM'nin verdiği iptal kararı, bu maddede yer alan ve hakimin takdir yetkisini sınırlayarak nafakanın ucu açık bir şekilde ömür boyu devam etmesine yol açan "süresiz" modelini hukuken ortadan kaldırmıştır
III. 9 Aylık Geçiş Süresi ve Yasal Boşluk Önlemi
Anayasa Mahkemesi, iptal hükmünün verilmesiyle birlikte aile hukuku sisteminde ani bir yasal boşluk doğmasını engellemek amacıyla stratejik bir karar almıştır.
- Yürürlük Ertelemesi: İptal kararının yürürlüğe girmesi için 9 ay süre tanınmıştır.
- TBMM'ye Reform Fırsatı: Tanınan bu 9 aylık süre zarfında, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin (TBMM) toplumsal ihtiyaçları, hakkaniyet dengesini ve tarafların mağduriyetlerini gözeten yeni bir yasal düzenleme yapması gerekmektedir.
IV. Kararın Hukuki ve Pratik Sonuçları
Bu iptal kararı, nafaka kurumunun tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir. Kararın getireceği yeni dönem şu şekilde şekillenecektir:
1. Süreli Nafaka Dönemi Başlıyor: Yeni yasama döneminde meclisin; evlilik süresi, eşlerin yaşı, çocuk durumu, kusur oranları ve tarafların yeniden iş gücüne katılım imkanları gibi somut kriterleri baz alan "süreli veya kademeli nafaka" modelini getirmesi beklenmektedir.
2. Ölçülülük ve Mülkiyet Hakkı Dengesi: Birkaç ay veya birkaç yıl süren evliliklerin ardından nafaka yükümlülerinin ömür boyu maddi pranga altında kalması durumu son bulacak; nafaka borçlusunun mülkiyet hakkı ile alacaklının korunması ihtiyacı arasında adil bir denge kurulacaktır.
3. Kayıt Dışı İstihdamın Önlenmesi: Nafakanın kesilmemesi amacıyla resmi evlilik yapmaktan kaçınan veya sigortasız çalışmayı tercih eden kişilerin yarattığı toplumsal ve ekonomik aksaklıklar büyük oranda azalacaktır.
Sonuç: Anayasa Mahkemesi, süresiz nafaka uygulamasını iptal ederek Türk aile hukukunda tarihi bir milada imza atmıştır. Yüksek Mahkeme bu kararıyla, ucu açık mali yükümlülüklerin oluşturduğu hak ihlallerine son vermiş ve topu adil bir sistem kurulması için yasama organına bırakmıştır. Önümüzdeki 9 aylık süreçte TBMM'nin, hem boşanma yüzünden dezavantajlı duruma düşen eşlerin mağdur olmasını engelleyecek hem de nafaka yükümlülerini ömür boyu süren bir borç sarmalından kurtaracak, Avrupa standartlarında modern bir "süreli nafaka" mevzuatı hazırlaması elzemdir.
Av. Furkan ÖZBEK